Vì sao hàng trăm Giáo sư, Tiến sĩ đầu ngành trong nước và Quốc tế phản đối việc điều chuyển Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam?

Cập nhật: 11:39 | 08/04/2020
Đúng vào tuần đỉnh cao Chính phủ chỉ đạo cả nước gồng mình cùng với toàn thế giới chống dịch bệnh Covid-19, thì xôn xao trong giới khoa học một thông tin “gây choáng”...  
vi sao hang tram giao su tien si dau nganh trong nuoc va quoc te phan doi viec dieu chuyen vien truong vien ngon ngu hoc viet nam
GS.TS Nguyễn Văn Hiệp - Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học

Đó là việc lần đầu tiên trong lịch sử khoa học nước nhà, 114 nhà khoa học trong nước và nhiều nhà khoa học quốc tế về Ngôn ngữ học đồng loạt lên tiếng phản đối việc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam có ý định điều chuyển GS.TS Nguyễn Văn Hiệp - Viện trưởng Viện ngôn ngữ học Việt Nam sang Viện Từ điển học và Bách khoa thư VN!

Việc điều chuyển, đề bạt nhân sự vốn là công việc bình thường của các ngành, các đơn vị, nhưng vì sao việc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (KHXHVN) định điều chuyển GS.TS Nguyễn Văn Hiệp - Viện trưởng Viện ngôn ngữ học Việt Nam sang một viện nghiên cứu khác đã khiến cho hàng trăm nhà nghiên cứu là các GS-PGS-TS đầu ngành Ngôn ngữ học trong và ngoài nước ngay lập tức đồng loạt lên tiếng phản đối? Điều chuyển GS Hiệp khỏi Viện Ngôn ngữ học có phải là nước cờ khôn ngoan của Viện Hàn lâm KHXHVN?

Làm Viện trưởng giữa bộn bề thách thức…

GS Hiệp được mời về công tác tại Viện Ngôn ngữ học từ năm 2012. Khi đó, ông đang là Phó chủ nhiệm Khoa Ngôn ngữ học – Trường Đại học Khoa học Xã hôi và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong bối cảnh Viện trưởng đương nhiệm lúc đó của Viện Ngôn ngữ học sắp hết tuổi quản lý trong khi cán bộ khác của Viện chưa đủ các tiêu chuẩn bổ nhiệm, Lãnh đạo Viện Hàn lâm KHXHVN đã có động thái đề nghị các nhà khoa học đầu ngành trong giới Ngôn ngữ học tư vấn và giới thiệu nhân sự cho chức danh Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học. Khi đó, nhiều nhà ngôn ngữ học đã đồng thuận tiến cử GS.TS Nguyễn Văn Hiệp với Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam để tham gia công tác lãnh đạo Viện Ngôn ngữ học.

Nhắc lại câu chuyện này, PGS.TS Nguyễn Hồng Cổn, nguyên Chủ nhiệm Khoa Ngôn ngữ học - Đại học KHXH và NV - ĐHQG Hà Nội khẳng định: “Đó là một quyết định có lý trí, có cân nhắc vì công việc chung của Viện Hàn lâm KHXHVN, Viện Ngôn ngữ học và ngành ngôn ngữ học, chứ không phải là một quyết định ngẫu nhiên, tuỳ hứng, hay mục vì mục đích cá nhân nào đó”.Sau một năm công tác trên cương vị Phó Viện trưởng, GS.TS Nguyễn Văn Hiệp được chính thức bổ nhiệm làm Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học từ cuối năm 2012.

Đây là một giai đoạn rất khó khăn của Viện Ngôn ngữ học. Nhiều cán bộ có trình độ cao đã đến tuổi nghỉ hưu, trong khi nhiều cán bộ trẻ trong Viện lại chưa hội đủ kinh nghiệm lẫn chuyên môn để thay thế. Việc thiếu hụt lực lượng chuyên môn có thể thấy rõ.

Trong khi đó, các nhiệm vụ, đề tài nghiên cứu của Viện ngày một nặng nề, đòi hỏi phải quy tụ lực lượng nghiên cứu dày dạn, những bước triển khai bài bản, phù hợp, và một người có tâm và tầm để điều hành mọi hoạt động công tác.

Mặt khác, trong thời gian này, Viện Ngôn ngữ học do GS Hiệp làm Viện trưởng phải chịu trách nhiệm xử lý với 2 vụ “đạo văn thế kỷ” bị báo chí phanh phui của hai cán bộ Viện này là ông Nguyễn Đức Tồn và bà Vũ Thị Sao Chi, công luận và giới nghiên cứu đã tốn không ít giấy mực trong suốt nhiều năm qua mà vẫn nhùng nhằng chưa đi đến hồi kết.

Không chỉ có vậy, bản thân GS Hiệp cũng phải đương đầu hàng loạt các đơn thư tố cáo, vu cáo triền miên nhằm vào ông và các cuộc thanh tra liên tục đã tốn không ít thời gian vật chất cũng như làm tổn hại tinh thần của cán bộ Viện trong suốt nhiều năm qua.

vi sao hang tram giao su tien si dau nganh trong nuoc va quoc te phan doi viec dieu chuyen vien truong vien ngon ngu hoc viet nam
GS.TS Nguyễn Văn Hiệp chủ trì việc ký kết hợp tác với Viện Khoa học Hình sự Bộ Công an về giám định ngôn ngữ

“Khó ai có thể thay chức trách viện trưởng của GS Hiệp lúc này”

Đó là lời nói tâm huyết của GS.TS Nguyễn Văn Lợi, nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học. GS Lợi khẳng định: “Từ ngày GS Hiệp đc bổ nhiệm là Viện trưởng, Viện đang đi đúng hướng: nghiên cứu giải quyết những vấn đề cốt yếu về lí thuyết và thực tiễn về tiếng Việt và ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Viện chủ trì nhiều đề tài cấp Nhà nước về ngôn ngữ các dân tộc thiểu số Việt Nam. Viện đang hướng đến hòa nhập quốc tế: tổ chức nhiều hội thảo quốc tế trong sự hợp tác với các tổ chức và các nhà KH có uy tín trên thế giới”.

Quả vậy, từ vô vàn những khó khăn phải đối mặt, GS Hiệp, trong cương vị Viện trưởng, vẫn nỗ lực để chèo lái con thuyền của Viện Ngôn ngữ học vượt qua từng cơn sóng dữ, hoàn thành xuất sắc các công tác chuyên môn, đưa dần hoạt động của Viện Ngôn ngữ học và tạp chí Ngôn ngữ vào quỹ đạo phát triển và hội nhập.

Trước hết, ông đề cao và tập trung tối đa vào công tác chuyên môn. Ông khuyến khích và tạo điều kiện tối đa để các cán bộ trẻ trong Viện được đào tạo chuyên môn bài bản. Trong thời gian ông làm Viện trưởng, đã có rất nhiều các cán bộ trẻ hoàn thành xong các chương trình cao học và tiến sĩ ở trong nước lẫn nước ngoài. Bản thân GS Hiệp cũng là tấm gương về nghiên cứu và giảng dạy. Tính cho đến nay, GS đã có gần trăm công trình nghiên cứu đã được công bố và xuất bản, trong đó có 17 công trình công bố quốc tế bằng cả tiếng Anh và tiếng Pháp. GS Hiệp cũng được mời làm diễn giả chính (keynote speaker) của nhiều hội thảo lớn về Ngôn ngữ học trên thế giới, đồng thời tham gia các hội đồng chấm luận án tiến sĩ tại một loạt các trường đại học trong nước và nước ngoài. Ông cũng từng được bổ nhiệm làm Giáo sư giảng dạy ở nước ngoài tại một số trường CH Pháp, Hàn Quốc, Trung Quốc…

Để nâng cao trình độ và năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ, song song với việc đào tạo trên trường lớp, GS Hiệp cũng đặc biệt quan tâm đến việc đưa các cán bộ trẻ vào trong các đề tài nghiên cứu cụ thể. Rất nhiều cán bộ trẻ trong Viện đã dần trưởng thành nhanh về chuyên môn khi được trao cơ hội tham gia vào các hệ đề tài cấp Nhà nước và cấp Bộ. Hàng năm, các đợt nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học thật sự là những đợt sinh hoạt khoa học, ở đó, GS Hiệp đã đưa các TS trẻ tham gia các hội đồng, tạo nên những tranh luận khoa học hết sức sôi nổi. Mỗi đợt nghiệm thu như vậy thường kéo dài đến 2 ngày. GS Hiệp cũng đã tổ chức hai hội nghị xác định đường hướng phát triển khoa học của Viện và của từng phòng chuyên môn, trung tâm, mỗi hội nghị kéo dài hai ngày. Sau khi xác định đường hướng của Viện và từng phòng chuyên môn, trung tâm, tất cả các đề tài nghiên cứu, bao gồm cả đề tài của NCS, cao học cũng nằm trong định hướng đó, nhằm tập trung nguồn lực, đào tạo chuyên gia và có những thành tựu khoa học trong thời gian sớm nhất có thể.

vi sao hang tram giao su tien si dau nganh trong nuoc va quoc te phan doi viec dieu chuyen vien truong vien ngon ngu hoc viet nam
Quang cảnh hội thảo khoa học quốc tế

Hiện tại, Viện Ngôn ngữ học đã đấu thầu thành công và đang chủ trì 5 đề tài khoa học cấp nhà nước và hàng loạt các đề tài cấp Bộ khác. Đây là một việc chưa từng có trước đây ở Viện. Là người đứng đầu Viện, GS Hiệp đang phải gồng mình điều hành và xử lý một núi các công việc cả chuyên môn lẫn giấy tờ liên quan đến các đề tài này, nhằm đảm bảo chất lượng nghiên cứu cũng như sự minh bạch, công khai và trung thực trong quá trình thực hiện. Theo GS Nguyễn Văn Lợi thì Viện Ngôn ngữ học nói chung và Viện trưởng Nguyễn Văn Hiệp nói riêng đang đi đúng hướng.

Một dấu ấn không thể không nhắc đến của GS Hiệp trong quá trình lãnh đạo Viện Ngôn ngữ học là việc mở rộng mối quan hệ hợp tác quốc tế. Từ khi đảm nhiệm trọng trách Viện trưởng, GS Hiệp đã khẳng định rõ định hướng chuyên môn cho Viện là phát triển và hòa nhập sâu rộng với ngôn ngữ học thế giới. Bằng uy tín chuyên môn và các mối quan hệ sẵn có, ông đã kết nối Viện Ngôn ngữ học với nhiều tổ chức, trường đại học, viện nghiên cứu hàng đầu trên thế giới từ các nước như Mỹ, Đức, Australia, Na Uy, Nga, Pháp, Canada, Anh… Từ đó, nhiều nhà ngôn ngữ hàng đầu thế giới đã sang Việt Nam để trao đổi khoa học, hợp tác nghiên cứu.Trong hơn một nhiệm kì làm Viện trưởng của mình, GS Hiệp cũng đã chủ trì tổ chức thành công ba Hội thảo quốc tế vào các năm 2013, 2015 và 2017. Dự kiến trong năm 2020 này, Viện Ngôn ngữ học sẽ tiếp tục tổ chức một Hội thảo quốc tế nữa. Ngoài ra, hàng loạt các diễn đàn trao đổi học thuật, các buổi seminar, tọa đàm… có sự tham dự của nhiều chuyên gia ngôn ngữ học uy tín trên thế giới trong suốt nhiều năm qua đã góp phần đưa ngôn ngữ học Việt Nam xích dần hơn với thế giới.

Thậm chí, từ sự trao đổi và kết nối với GS Hiệp, nhiều học giả hàng đầu trên thế giới như GS James R Martin (Đại học Sydney - Australia), GS Mark Alves (Đại học Montgomery – Hoa Kỳ), GS Nigel Duffield (Đại học Konan – Nhật Bản)… đã sang Việt Nam giảng dạy cho sinh viên và học viên của Khoa Ngôn ngữ học – Học viện Khoa học Xã hội, đồng thời sẵn lòng tham gia vào Ban Biên tập Tạp chí Ngôn ngữ của Viện, khi tạp chí này hoàn thành lộ trình quốc tế hóa, như dự kiến và mong mỏi của GS Hiệp.

vi sao hang tram giao su tien si dau nganh trong nuoc va quoc te phan doi viec dieu chuyen vien truong vien ngon ngu hoc viet nam
GS Nguyễn Văn Hiệp tổ chức Hội thảo Quốc tế

Điều chuyển GS Hiệp có phải là nước cờ khôn ngoan?

Trong bức thư ngỏ gửi Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học Việt Nam đã nêu rõ những điều bất cập và hệ lụy của việc điều chuyển này. Đặc biệt là trong bối cảnh Viện Ngôn ngữ học đang trong quá trình ổn định và phát triển tốt, lại đang thực hiện một loạt các nhiệm vụ chuyên môn nặng nề thì quyết định này nếu xảy ra sẽ chắc chắn là một điều rất đáng tiếc.

Ngay cả giới học giả quốc tế cũng bày tỏ thái độ “quan ngại” (concern) về sự việc này. Trong bức thư chung gửi tới lãnh đạo Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, các nhà ngôn ngữ học từ Australia, Thái Lan, Đài Loan… đã cảnh báo về việc điều chuyển này vì lo ngại “sự liên tục và ổn định trong hợp tác quốc tế và trao đổi nghiên cứu với các nhà Ngôn Ngữ học hàng đầu thế giới sẽ bị đứt gãy”.

Trong bối cảnh GS Hiệp vừa nhận quyết định tái bổ nhiệm làm Viện trưởng Viện Ngôn ngữ chưa đầy 2 năm và với điều kiện hiện tại thì rõ ràng việc điều chuyển ông sang một viện nghiên cứu khác cần phải cân nhắc hết sức thận trọng để tránh gây những xáo trộn, đứt gãy và hoang mang không đáng có trong Viện nghiên cứu có bề dài hơn 50 năm này.

Trần Hà An

  • Xin chờ trong giây lát...