Sơn La và nỗi buồn mang tên “vàng trắng” (Bài 3): Vì sao người dân Củ Pe…đòi lại đất?

Cập nhật: 08:27 | 29/03/2019
Mới chuyển đến nơi ở mới sau khi rời nơi ở cũ để những chỗ cho xây dựng nhà máy thủy điện Sơn La, khoảng 10 hộ dân tại huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La chuyển đến nơi ở mới với bao khó khăn, vất vả. Sự hi sinh ấy đã được đền đáp bằng việc được giao cho diện tích đất để canh tác, lại đúng thời điểm chủ trương trồng cây cao su. Niềm vui nhân đôi đã theo họ gần chục năm qua, để rồi ngày hôm nay họ phải nhiều lần ngồi vào bàn đối thoại với mong muốn có một cuộc sống tốt đẹp hơn, no đủ hơn.  

Chuyện nhặt dưới tán rừng cao su ở nơi đất mới Củ Pe

son la va noi buon mang ten vang trang bai 3 vi sao nguoi dan cu pe doi lai dat
Ông Trần Đắc Thắng, Chủ tịch UBND huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La

Anh Lường Văn Bui, bản Củ Pe, xã Mường Bon, huyện Mai Sơn cũng như 10 hộ dân ở Quỳnh Nhai tái định cư về đây, đều là những hộ di dân làm thuỷ điện, đến nơi ở mới từ 2008. Thời điểm những hộ dân tái định cư có mặt cũng là lúc chủ trương trồng cao su đang được tiến hành. Theo người dân cho biết mỗi hộ được cấp 1.5ha/ gia đình 4 người; 2ha/ gia đình 6 người.

“Nhà tôi có 5 khẩu, 1,2ha trồng cao su hết rồi, xuống đây thấy họ trồng hết rồi thì mình cũng trồng theo thôi. Các hộ sở tại thì vẫn có ao hồ, vườn, có ruộng, có chỗ làm mà kiếm ăn nhưng 10 hộ trong diện tái định cư thì không có gì cả, đất canh tác cũng chưa có bìa đỏ” – anh Bui nói.

Cũng chung cảnh ngộ với anh Bui, anh Lò Văn Hai -cho biết: “Lúc mới trồng thì được tuyên truyền là 7 năm sẽ được thu hoạch nhưng lại không hiệu quả. Làm công nhân từ 2008 – 2011, mỗi tháng 500 – 600 nghìn đồng làm cỏ, trồng cây. Sau không có việc làm nữa, thu nhập thì kém. Ngoài đất trồng cao su ra không còn đất nào. Cũng đi làm thuê mướn nhiều để kiếm miếng ăn qua ngày như chặt mía, hái cà phê, phụ hồ. Dân toàn phải cắm đồ lấy tiền ăn, hiện nay mỗi nhà nợ tầm 5-6 triệu”.

Niềm vui của bà con với công việc mới, thu nhập mới chẳng được bao lâu, khi những “cánh rừng” cao su khép tán, việc làm cỏ, bón phân công nhân cao su không có việc nữa. Đặc biệt từ năm 2011 đến nay. “Trước mỗi gia đình được 1 công nhân vào làm cao su. Bây giờ đòi trả đất thì họ nói phải đóng 800 triệu đồng/ha mới trả. Họ hứa là lương công nhân thu hoạch là 5-6 triệu nhưng năm ngoái đi thu làm gì có mủ” – anh Hai kể.

Ông Lường Văn Quyết – bản Nà Bon, xã Hát Lót chia sẻ với vẻ mặt tự hào: “Ở xã Hát Lót kiên quyết không nghe lời…, không trồng cao su. Cả trưởng bản cũng không đồng ý. Vì trước đây chúng tôi chưa di dân sang đây thì bên Quỳnh Nhai đã trồng từ 2000 – 2001 nhưng không có hiệu quả, bao năm bao con người phải chầu chực. Bây giờ mà có 1ha đất canh tác bảo đảm lương thực cho mỗi nhà, thừa đâu mới trồng cao su thì còn nghe được”.

Riêng hộ gia đình ông Lò Văn Pành, là một trong những hộ ban đầu không tham gia trồng cao su, nhưng sau khi được “vận động” ông đã bán mía non trồng cao su. “Năm đấy đang có mía tháng 8 – 2ha mía ngang vai. Tôi không trồng cao su vì không biết nó như thế nào, chưa ai biết, cụ kị nhà tôi cũng không biết. Hồi đấy nhà tôi bán mía chỉ 300đ/kg, mà mỗi năm 2ha cho thu 46 triệu (giá mía hiện tại là 800đ/kg).

Được biết, ông Pành là 1 trong 29 hộ cuối cùng của xã Mường Bon trồng cao su. Vì cả 29 hộ đều đang trồng mía. “Hồi ấy sau còn cho tôi cái giấy khen là có diện tích trồng cao su nhiều nhất (2,7ha)” cũng nhờ có nhiều diện tích góp mà con ông Pành được nhận vào làm công nhân cho Công ty Cao su.

Có lẽ, khi nhắc đến những hộ dân góp đất trồng cao su nhưng chưa có nguồn thu thì ai ở Củ Pe cũng biết đến hộ gia đình anh Quàng Văn Hạnh. Con anh Hạnh học lớp mẫu giáo lớn, do không có tiền nên đóng học phí thiếu 50 nghìn – nhà không có tiền – nên không được giấy khen. Bà Phóng – bà nội nó gần 70 tuổi vẫn phải đi mò cua bắt ốc kiếm miếng ăn.

Trên đây là những câu chuyện mà phóng viên “nhặt” được từ những người dân tái định cư. Còn đối với ông Tòng Văn Quân lại là một câu chuyện hoàn toàn khác, ông Quân nói: “Tôi từng làm đội trưởng đội sản xuất của công ty cao su, đội có 200 người. Tôi làm việc ở đấy, nhưng thấy có gì khuất tất nên tôi nghỉ. Cả đội giờ cũng còn khoảng 60 người thôi. Nói chung là đời sống khó khă, 6-7 năm không có bảo hiểm, không có quyền lợi”.

Ông Quân nhớ lại: “Năm 2007 cây cao su mới trồng ở Ít Ong – Thuận Châu 70 ha, rồi Mai Sơn… Trước khi làm cao su ở xã tôi cũng được đi gặp gỡ tiếp xúc các hội nghị tuyên truyền chỉ đạo của tỉnh, huyện có cả ban chỉ đạo phát triển cây cao su, xã cũng có, các trưởng bản cũng là thành viên của ban chỉ đạo”.

“Kinh tế Mường Bon khi đó khó khăn, nên khi nghe người ta nói về dự án cao su này thì tôi khi đấy còn trẻ, nhiệt huyết, cũng hy vọng là có bước đột phá cho bà con. Vì họ nói là cây tỷ đô cơ mà, nên cũng hy vọng và cũng muốn được nhìn thấy cây cao su mà bấy lâu nay chỉ nghe nói đến ở Bình Phước, Đồng Nai. Rồi cũng được đi nhìn, nhưng chỉ đi trong tỉnh thôi” – ông Quân nói

Và cũng như hàng trăm người khác ở Mường Bon, ông Quân đã xin nghỉ việc với lý do: “Mỗi khi đi họp ở công ty thì toàn thấy họ diễn – những cái nó không đúng với thực tế mình nhìn thấy, như thế cũng không đúng với con người mình, tôi không thích, xin nghỉ từ 2016. Tôi cũng gặp nhiều áp lực từ dân nữa”.

Việc khai thác mủ nếu tốt thì công nhân không bao giờ nghỉ. 2014-2015 công nhân bỏ nghỉ đi làm thuê rất nhiều. Từ 2015 họ không đóng bảo hiểm vì lý do công nhân không làm đủ công, nhưng có việc cho công nhân làm đâu mà đòi đủ công.

Người dân kiến nghị các giải pháp

son la va noi buon mang ten vang trang bai 3 vi sao nguoi dan cu pe doi lai dat
Người dân xã Mường Bon và xã Hát Lót huyện Mai Sơn chia sẻ với phóng viên

Sau bao năm mòn mỏi chờ đợi, đến thời điểm này sự kiên nhẫn của người dân đang đứng trước áp lực rất lớn là cuộc sống, sinh hoạt thường ngày, họ phải trải qua bao vất vả, khó khăn. Nhưng điều mà họ chờ đợi nhất, mong muốn nhất cả thập kỷ qua là nguồn lợi ích từ cây cao su nhưng…không có.

Người dân đã kiến nghị các giải pháp để giải quyết vấn đề hiện tại bao gồm những mong muốn như Công ty Cao su tăng mức lợi tức đề bù lại những mất mát của dân, mức lợi tức ít nhất phải tương đương với hộ canh tác ngô hoặc sắn (20-30 triệu/ha/năm), và Công ty Cao su trả lại đất cho dân để dân canh tác, ngoài ra họ có một mong muốn là công ty mua đứt đất của dân, để dân lấy tiền làm việc khác.

Còn với cương vị là người đã từng nhiều năm là đội trưởng quản lý 200 “quân” ông Quân mong muốn có thêm những cuộc đối thoại, cam kết chu kỳ 20 năm, nhưng nước đầu khai thác khôn rồi không có hiệu quả thì phải nhìn lại, xem xét lại cho bà con. Vì 10 năm đó hầu như không có thu nhập gì từ nông lâm sản xuất”. Đặc biệt ông Quân đề nghị “Có thể thầu đất của dân nếu không có phương án khả thi nào khác”.

Khi mọi sự chờ đợi không có kết quả. “Chúng tôi làm đơn nhiều lần, công ty cứ đẩy đi đẩy lại suốt. Sau đó chúng tôi làm đơn đến những cơ quan chức năng có chuyên môn khác như Công an, ngoài ra làm thông báo kế hoạch để gửi Công an tỉnh, huyện là 31/10 chúng tôi sẽ chuyển cây cao su, đến ngày đó chúng tôi có kế hoạch chuyển cây cao su ra khỏi đất của tôi. Nhưng cuối cùng chúng tôi khôn thực hiện vì nhiều lý do. Mong muốn của chúng tôi đề nghị trả lại đất chứ không thấy hiệu” – một người dân Mường Bon cho biết.

Được biết, trước khi việc dự kiến chuyển cây cao su ra khỏi đất của bà con, ngày 28/10/2018 một cuộc đối thoại tại UBND xã Mường Bon với sự tham gia của Bí thư huyện ủy Mai Sơn, lấy ý kiến khắc phục. Tuy nhiên mọi việc đến nay vẫn chỉ dừng lại ở cuộc đối thoại.

Ông Lường Văn Hùng, người dân xã Mường Bon mong muốn “Đối với cơ quan nhà nước chúng tôi mong muốn UBND huyện, tỉnh chung tay vào cuộc để giải quyết cho bà con, nếu xem xét không thành công thì trả lại đất cho bà con”.

Còn anh Lường Văn Khi đã từng nhiều lần đại diện nói lên tiếng nói của bà con mong muốn bàn bạc với nhau, “chúng tôi là người dân tái định cư không có gì cả, người dân bản địa còn có ít ruộng để canh tác. Sống ở quê mới chúng tôi không quen, ngày xưa tất cả tự cung tự cấp, giờ cái gì cũng tiền, trong khi không có đất canh tác. Ngoài ra có 10 hộ như thế, chúng tôi coi như mất hết tất cả”.

“Chúng tôi muốn có tư liệu sản xuất có tiền cho con ăn học đến nơi đến trốn, từ khi trồng cao su đời sống chúng tôi ngày càng khó khăn, mong các cấp xem xét giúp đỡ chúng tôi để cuộc sống đỡ vất vả” – ông Khi nói.

PV

  • Xin chờ trong giây lát...