Nhật ký thời chiến Việt Nam: “Bảo tàng” dành cho ai muốn tìm hiểu lịch sử

Cập nhật: 10:00 | 22/07/2020
Nhà văn Đặng Vương Hưng, người từng công tác với tôi ở báo Quân khu I tặng tôi bộ sách “Nhật ký thời chiến Việt Nam”. Co chữ khá nhỏ mà mỗi cuốn hơn ngàn trang. Tôi để trên bàn hàng ngày giở ra đọc để tìm thời thanh xuân của mình. Là nhật ký nên nó gần gũi, sống động, nhiều trang thấy thấp thoáng mình trong đó.    
Hơn 4.000 trang nhật ký là tâm tư, tình cảm của những người trong cuộc chiến

Có cô sinh viên đến thăm tôi cầm sách dày cộp nâng lên đặt xuống thở dài, bây giờ còn ai đọc sách này nữa thày ơi. Tôi bảo, thế thì hơi buồn, chẳng lẽ mải miết kiếm tiền không còn muốn biết cha ông mình đã suy nghĩ, đã làm gì nữa chăng?

Nhân kỷ niệm ngày Thương binh - Liệt sĩ 27-7-2020 và 15 năm ngày truyền thống Quỹ “Mãi mãi tuổi 20”, NXB Hội Nhà văn, Tạp chí Môi trường và Đô thị Việt Nam, Quỹ hòa bình Mỹ Lai và CLB Trái tim người lính, phối hợp tổ chức buổi tọa đàm, giao lưu tác giả và nhân chứng lịch sử của bộ sách, tôi thấy cũng cần nói đôi điều với thế hệ sau.

Bộ sách Nhật ký thời chiến Việt Nam được xem là một công trình nhân văn của 30 tác giả, do nhà văn - cựu binh Đặng Vương Hưng làm chủ biên. Bộ sách gồm 4 tập, mỗi tập dày hơn 1.000 trang do đội ngũ quỹ Mãi mãi tuổi 20 và thành viên CLB Trái tim người lính tổ chức bản thảo, Nhà xuất bản Hội Nhà Văn phát hành. Bộ sách này thực hiện trong 16 năm, từ năm 2004 đến năm 2020.

 

2/3 số tác giả góp mặt trong bộ sách này đã không còn nữa. Nhiều người đã ngã xuống ngoài chiến trường, hoặc bị thương hoặc vì di chứng chiến tranh, đã mất sau khi trở về.

Quỹ Mãi mãi tuổi 20 thành lập vào ngày 16-8-2005, trực thuộc UBND TP Hà Nội. Quỹ này ra đời nhằm tổ chức các hoạt động tri ân các anh hùng liệt sĩ; tổ chức các chuyến giao lưu, đi về chiến trường xưa; xuất bản tư liệu chiến tranh (thư, nhật ký thời chiến); tặng quà cho con em cựu chiến binh, bộ đội; tổ chức các hoạt động tiếp lửa truyền thống, tiếp bước thế hệ trẻ. Đến nay, sau 15 năm thành lập, quỹ Mãi mãi tuổi 20 đã có sức lan tỏa rộng khắp trên cả nước.

Được Hội đồng Quản lý "Quỹ mãi mãi tuổi 20" giao trách nhiệm chính việc tổ chức sưu tầm và biên soạn Bộ sách quý “Nhật ký thời chiến Việt Nam”, phải mất 16 năm (2004 - 2020) nhà văn, cựu chiến binh Đặng Vương Hưng và các cộng sự mới hoàn thành công trình tâm huyết này. Bạn đọc cả trong và ngoài nước đã từng biết đến 2 cuốn nhật ký lừng danh, với hàng triệu bản in đã được phát hành, được dịch ra nhiều thứ tiếng: “Mãi mãi tuổi hai mươi” của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc và “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” của Anh hùng, liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm. Nhưng chỉ 2 tác phẩm ấy thôi thì chưa đủ. Đây là lần đầu tiên, những tác phẩm “Nhật ký thời chiến Việt Nam” hay nhất, nổi tiếng nhất một thời cùng đứng chung trong một bộ sách, với 30 tác phẩm của 30 tác giả.

Không chỉ có nhật ký “Mãi mãi tuổi Hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thủy Trâm”; mà còn có hàng chục cuốn nhật ký đầy máu lửa chiến trường khác, nhiều bạn chưa được đọc: “Gửi lại mai sau” của Nguyễn Hải Trường (tức liệt sĩ CAND vũ trang Nguyễn Minh Sơn); đặc biệt, là những trang viết của các văn nghệ sĩ nổi tiếng: “Nhật ký chiến tranh” của anh hùng, nhà văn, liệt sĩ Chu Cẩm Phong; “Nhật ký chiến trường" của liệt sĩ, nhà văn Dương Thị Xuân Quý; “Những ngày trong vòng vây” của nhà báo, nhà văn Trần Mai Hạnh; “Nhật ký vượt Trường Sơn” của TS. Phạm Quang Nghị; “Nhật ký Bê trọc” của nhà văn, TS. Phạm Việt Long và “Nhật ký đi B” của cố nhà văn Triệu Bôn.

Những dòng chữ chắt ra từ máu và nước mắt

Là người Chủ biên của bộ sách, nhà văn, cựu chiến binh Đặng Vương Hưng đã thay mặt nhóm sưu tầm, biên soạn và thực hiện “có lời phi lộ” với bạn đọc. Ông cho biết: "Nhật ký là những trang viết đáng tin cậy. Tất cả những gì ta đọc được ở đây là sự thật, dù nó có thể thô tháp, nhưng tươi ròng và sống động, bởi hoàn toàn là những con người thật, những địa chỉ thật, những sự việc thật và những tâm trạng rất thật! Không ai có thể buộc được người ta phải nói thật suy nghĩ của lòng mình, nhất là sự ấm ức, bất công và nỗi buồn nản trong cuộc đời; kể cả tâm trạng “sống trong sợ hãi” tại chiến trường. Nhưng với nhật ký, thì người viết “tự nguyện” nói ra tất cả điều ấy… 

Chỉ với 4 tập đầu tiên mà bộ sách đã có dung lượng hơn 4.000 trang khổ lớn. Điều đặc biệt là 2/3 tác giả góp mặt trong bộ sách này đã không còn nữa. Nhiều anh chị đã ngã xuống ngoài chiến trường, hoặc bị thương và vì di chứng chiến tranh, nên đã mất sau khi trở về. Ngoài sổ tay nhật ký (bản chính hoặc bản sao) mà thân nhân của các anh, chị đã tin tưởng, trân trọng chuyển cho chúng tôi, còn có cả những di ảnh, di bút của người đã khuất. Đó là những di vật thiêng liêng của gia đình..."

Nhà văn Đặng Vương Hưng chủ biên "nhật ký thời chiến Việt Nam"

Trung tướng, TS Khoa học quân sự, Anh hùng LLVTND Đoàn Sinh Hưởng (nguyên Tư lệnh Binh chủng Tăng – Thiết giáp; nguyên Tư lệnh Quân khu 4), Chủ tịch Quỹ “Mãi mãi tuổi 20” đánh giá: “Đây là công trình, có giá trị cao về nội dung tư tưởng, mang thông điệp về cái đẹp và mang tính nhân văn sâu sắc. Có thể xem bộ sách "Nhật ký Thời chiến Việt Nam" như một tượng đài Di sản phi vật thể, mà các Anh hùng - Liệt sĩ, các cựu chiến binh đã để lại dấu ấn của tâm hồn mình cho thế hệ sau".

Đánh giá về bộ sách này, Nhà văn Nguyễn Quang Thiều (Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, Phó Tổng thư ký thứ Nhất Hội Nhà văn Á - Phi) khẳng định: “Không có gì mang tính chính xác về cuộc chiến tranh hơn những trang nhật ký của những người lính. Bởi họ viết những trang nhật ký này là viết ngay tại chiến trường, viết những gì mà họ muốn nói nhất khi biết rằng sau đó họ có thể mãi mãi không thể trở về với gia đình, với quê hương họ. Họ viết trong đói khát, trong bom đạn, trong chết chóc. Chỉ khi cái chết cận kề thì tiếng nói con người mới vang lên trung thực nhất. Và sự trung thực ấy đã minh chứng tình yêu đất nước, yêu độc lập tự do không hề khiếp sợ và sự dâng hiến trọn vẹn của họ cho đất nước.

Bởi thế mà những trang nhật ký của những người lính giải phóng Việt Nam đã trở thành một giá trị vô cùng to lớn làm lên bộ hồ sơ đặc biệt về văn hóa Việt Nam chứ không chỉ là một loại hồ sơ đặc biệt về cuộc chiến tranh giải phóng đất nước. Bởi tôi nghĩ, trước sự sống còn của một cá nhân và sự sống còn của một dân tộc, nền văn hóa của dân tộc đó được chứng minh rõ ràng nhất và bền vững nhất”.

 “CLB Trái tim người lính đã và đang gửi tặng miễn phí hàng ngàn bản PDF nội dung của bộ sách này, cho công tác tuyên truyền, nghiên cứu, giảng dạy vì lợi ích cộng đồng. Qua đó lan tỏa văn hóa đọc trong giới trẻ", nhà văn - cựu binh Đặng Vương Hưng chia sẻ. Bộ sách “Nhật ký chiến tranh Việt Nam” mang một giá trị lớn lao mà ngay lúc này chúng ta cũng chưa thể nhận ra hết giá trị của những trang nhật ký ấy.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều nói, “Nhiều năm sau chiến tranh Việt Nam, nhiều nhà nghiên cứu chiến tranh của Mỹ đã khẳng định: Phát hiện lớn nhất của người Mỹ trong chiến tranh Việt Nam là phát hiện ra nền văn hóa Việt Nam.” Có lẽ chính chúng ta cũng hiểu mình hơn qua những dòng nhật ký sinh động.

 

Thái Hà

  • Xin chờ trong giây lát...