Nhà văn, nhà báo Nguyễn Uyển: Một đời nghề báo, nghiệp văn

Cập nhật: 17:27 | 17/06/2019
Tôi nghe danh bác Nguyễn Uyển từ hồi vào học khóa 2 Trường Tuyên huấn Trung ương. Các anh, các chị khóa 1 bảo rằng, bác Uyển là người hào hoa phong nhã, lại có tài, đến nỗi bác gái bây giờ thề với trời đất nếu không được ở cùng nhà với bác Uyển thà chết còn hơn. Ấy là nghe đồn thế, sau này quen nhau mới thấy quả thật bác đúng là nam châm. Nhân ngày 21/6 xin đăng lại bài viết của anh Nguyễn Sản, một người từng gắn bó nhiều năm với bác Nguyễn Uyển.  
nha van nha bao nguyen uyen mot doi nghe bao nghiep van
Chân dung nhà báo, nhà văn Nguyễn Uyển

Tôi có hơn chục năm là "quân" của nhà báo Nguyễn Uyển khi ông là Phó tổng rồi là Tổng biên tập báo Vĩnh Phú. Cuối những năm bảy mươi, đến đầu những năm chín mươi của thế kỷ trước là thời kỳ "đói quay, đói quắt"; bởi những trói buộc về cơ chế quản lý khiến sản xuất nông nghiệp trì trệ, tình trạng thiếu lương thực trở nên trầm trọng. Những bất cập trong quản lý kinh tế nông nghiệp và công nghiệp; thêm vào đó là tình hình chiến sự căng thẳng ở cả hai đầu biên giới làm cho tình hình đất nước rất khó khăn.

Không nằm ngoài hoàn cảnh chung, ở cơ quan báo Đảng tỉnh, vừa lo nhiệm vụ xuất bản báo, cả tướng lẫn quân còn phải lo việc cấy lúa, trồng sắn, nuôi gà để cải thiện đời sống. Với nhiều cái khó níu kéo là vậy nhưng sếp Uyển vẫn viết đều, thường xuyên có bài đăng báo Nhân Dân, báo Văn nghệ, phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam.

Có bản lĩnh, dám chịu trách nhiệm trước mỗi bài viết của mình hoặc của phóng viên, không ngại ngần sử dụng những bài "có vấn đề" của cộng tác viên; dưới thời Tổng biên tập Nguyễn Uyển, Báo Vĩnh Phú nhiều phen làm "nóng" dư luận xã hội bởi các bài viết về điển hình tiên tiến của tỉnh, các bài điều tra về chống tiêu cực, bài phản ánh thực trạng đời sống nông thôn...

Chúng tôi không thể quên một dạo dư luận Vĩnh Phú sôi sùng sục khí báo tỉnh đăng bút ký Về Phủ Lâm của tác giả Nguyễn Phú phản ánh thực trạng "Lòng dân lửa đốt" ở một vùng nông thôn huyện Lâm Thao. Bài báo có tiếng vang và sự rắc rối không kém việc báo Văn Nghệ đăng Cái đêm hôm ấy hôm gì của Phùng Gia Lộc. Làm báo như thế mới sướng, Tổng biên tập không ngại cái ghế của mình rung rinh.

nha van nha bao nguyen uyen mot doi nghe bao nghiep van
Một số tác phẩm của Nguyễn Uyển

Ngoài công việc làm báo, ông hơn hẳn chúng tôi ở khả năng viết văn. Những chuyến đi thực tế ở các vùng nông thôn trong tỉnh cùng những thu lượm từ các cuộc chuyện trò với anh em phóng viên, bè bạn đã cho ông vốn sống phong phú. Những bút ký nóng hổi hơi thở cuộc sống mà vẫn đầy đặn hơi văn Nguyễn Uyển, những truyện ngắn về đề tài nông nghiệp, nông thôn ở vùng trung du Vĩnh Phú đã dần định hình phong cách văn xuôi Nguyễn Uyển, khiến anh em phóng viên trẻ rất ngưỡng mộ thủ trưởng của mình. Hai tập truyện ngắn: "Mùa cày" và "Đất lọc hạt" đầy tính dự báo của tác giả Nguyễn Uyển đã ra đời ngay từ "đêm trước" của thời kỳ đổi mới.

Tái cử Ban Chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam khóa V và được bầu vào Ban Thường vụ Hội, nhà báo Nguyễn Uyển chia tay anh em ở Báo Vĩnh Phú để chuyển hẳn về Hà Nội chuyên trách công tác Hội Nhà báo cho đến ngày hưu trí. Vẫn đi nhiều và viết nhiều như hồi ở tỉnh, ngoài các tác phẩm báo chí, ông còn tham gia bồi dưỡng nghiệp vụ cho phóng viên, biên tập viên các Liên chi hội và Hội Nhà báo các tỉnh, thành trong cả nước; viết tài liệu nghiệp vụ, tiểu luận về nghề báo. "Báo chí - nghề nghiệt ngã"; "Xử lý thông tin - việc của nhà báo"; "Báo chí - mấy thể loại thông dụng"... là những cuốn sách bổ ích đối với nhiều người làm báo của tác giả Nguyễn Uyển.

Cùng với hoạt động báo chí, gần ba chục năm sống và làm việc ở Thủ đô là thời kỳ bút lực Nguyễn Uyển thăng hoa nhất. Tung hoành ở nhiều thể loại văn học nhưng thế mạnh nhất của ông là bút ký và truyện ngắn vẫn được phát huy. 19 năm làm việc ở Báo Phú Thọ sau ngày chia tách tỉnh, tôi đều đặn nhận được sách mới in ông gửi tặng và một lần nhận tin vui: Thủ trưởng cũ của mình được kết nạp vào Hội Nhà Văn Việt Nam.

Ngăn tác giả Nguyễn Uyển trên giá sách của tôi, ngoài các cuốn nghiệp vụ báo chí là tiểu thuyết "Dòng chảy đất đai", truyện vừa "Người phán quyết", "Nguyễn Uyển tuyển truyện" và các tập truyện ngắn, bút ký: "Những ngày chưa xa", "Cuối đất - đỉnh trời", "Cháy mãi một tình yêu", "Tình người Điện Biên", "Lên với đỉnh giời", "Trời hành", "Sáng mãi niềm tin yêu", "Làm theo lời Bác", "Giữa đất trời Âu", "Quà thời đại", "Những trang viết nhỏ", "Mưa rây trong nắng"...

Đọc sách của ông, tôi cảm nhận rất rõ ràng dấu ấn nghề báo trong nghiệp văn, mà "Dòng chảy đất đai" là một ví dụ. Tác giả đã nhìn thẳng vào sự thật, nói đúng sự thật ở một vùng quê bằng tư duy báo chí sắc sảo hoà quyện với tư duy tiểu thuyết linh hoạt hấp dẫn. Cuốn tiểu thuyết đã phản ánh kịp thời những mặt tiến bộ và hạn chế ở nông thôn miền núi trong bối cảnh đất nước thực hiện công cuộc đổi mới.

nha van nha bao nguyen uyen mot doi nghe bao nghiep van

Từ góc nhìn cận cảnh trên địa bàn hành chính cấp cơ sở, tác giả tái hiện bức tranh xã hội rộng lớn mang tầm khái quát sâu sắc. Toàn bộ tác phẩm xoay quanh vấn đề: Quyền lực và sự tha hoá quyền lực ở một bộ phận cán bộ lãnh đạo cấp xã; chỉ ra con đường chân chính để đạt tới quyền lực chỉ có thể là thông qua phát huy dân chủ thực sự ở cơ sở, dưới sự lãnh đạo khoa học, khách quan của cấp ủy cấp trên. Quyền lực đó là quyền lực của nhân dân, vì nhân dân phục vụ.

Mỗi trang viết của nhà văn Nguyễn Uyển luôn đầy ắp tình người, tình đời. "Tình người Điện Biên" là tập bút ký viết xoay quanh một đề tài: Tỉnh Điện Biên từ sau ngày thành lập và đang trên đường đổi mới. Chỉ cần nhìn qua mục lục các bút ký cũng có thể cảm nhận được sức đi, sự năng động của ngòi bút và tầm suy nghĩ của tác giả trước hàng loạt vấn đề nóng bỏng đang đặt ra trên mảnh đất chiến trường xưa.

Tác giả Nguyễn Uyển đã không đem "chuyện cũ viết lại" mà ông luôn có ý thức làm mới các sự kiện. Cũng là viết về Mường Phăng - Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ, về hạt thóc Mường Trời - Hạt gạo Điện Biên, về mùa hoa ban nở trắng một trời Tây Bắc; nhưng với Nguyễn Uyển, mỗi tên đất, tên người được nhắc đến luôn nặng tình, nặng nghĩa trong mối liên hệ giữa quá khứ và hiện tại, giữa huyền thoại và thực tế; khiến người đọc có thể cảm nhận sự thơm thảo, mặn mòi hương lúa Mường Trời, một tình yêu sâu nặng ẩn trong sắc trắng hoa ban...

Trong cuốn "Cuối đất- đỉnh trời", nhà văn Nguyễn Uyển có mấy dòng tự bạch: Nghề giáo - nghề mẫu mực, nghề văn - nghề nhọc nhằn, nghề báo - nghề nghiệt ngã. Trước khi về Báo Vĩnh Phú, ông là nhà giáo, hiệu trưởng một trường cấp II ở huyện Vĩnh Tường, là người có triển vọng phát triển. Nhưng cái "máu xê dịch" đã đưa ông đến với nghề báo, nghiệp văn, dù đã và sẽ biết nó là công việc nghiệt ngã, nhọc nhằn!

Trọn đời nghề báo, mải miết nghiệp văn, 75 tuổi, nguyên Tổng biên tập Báo Vĩnh Phú Nguyễn Uyển đã có một gia tài văn chương đáng nể: 22 cuốn sách, viết về khắp các vùng trong nước, thậm chí cả ở nước ngoài - nơi có các con, cháu ông sinh sống “Giữa đất trời Âu”.

Thành tựu lao động ấy thật đáng trân trọng, cũng như đồng nghiệp và bạn bè trân trọng gia đình ông - một "tập đoàn" truyền thông gồm hai ông bà và tám gái, trai, dâu, rể, cháu nội đã và đang gắn bó với nghề nghiệt ngã nhưng có sự đam mê khó cưỡng

Nguyễn Sản (Cựu PTBT báo Phú Thọ)

  • Xin chờ trong giây lát...