Người trẻ giữ hồn quê qua chiếc bánh dân gian

Cập nhật: 16:20 | 26/08/2019
Ẩm thực dân gian dù qua nhiều thăng trầm, có lúc chịu ảnh hưởng bởi sự du nhập của các món ăn ngoại, nhưng vẫn được người dân giữ gìn và phát huy nghề làm bánh gia truyền, dân dã mang đậm hương vị quê hương.  
Bánh truyền thống của người Tày được lớp trẻ lưu giữ và phát triển

Là một trong những người luôn dành nhiều tâm huyết để làm các loại bánh dân gian, đặc biệt là các loại bánh trưng gù, bánh chuối, bánh tẻ, bánh gai, bánh lá cải… với mong muốn giữ gìn thống của dân tộc, quê hương, trong những năm qua chị Nguyễn Thị Nhuần sinh năm 1993, ở thôn bản Lúp, xã Phương Độ, thành phố Hà Giang đã không chỉ góp phần gìn giữ, mà còn giới thiệu hình ảnh những chiếc bánh dân gian này đến nhiều thực khách tại các chợ quê của thành phố.

Đi từ trung tâm thành phố Hà Giang về phía tây khoảng 5km là xã Phương Độ, chúng tôi ghé nhà chị Nguyễn Thị Nhuần, người có lẽ là trẻ tuổi nhất ở địa phương này còn chịu gắn bó với cái nghề làm bánh dân gian Tày.

Mặc cho cái nắng bên ngoài trời gay gắt, bên trong gian bếp căn nhà sàn, một bếp than củi đỏ lửa có sức nóng gấp đôi ngoài trời đã được chị chuẩn bị cho việc đồ bánh. Đang nhanh tay nhào bột nặn để gói những chiếc bánh kịp bán chợ sáng ngày mai, chị Nhuần nói: “Hàng tuần cứ vào dịp cuối tuần tôi lại làm đủ 5 loại bánh truyền thống của dân tộc Tày để bán.

Loại bánh mang đậm chất quê

Trong đó loại bánh đặc biệt nhất của Tày ba phương chúng tôi là “Bánh Lá Cải”, người Tày còn gọi là “Pẻng Mooc”. Bình thường loại bánh này chỉ làm vào tháng 11 âm lịch để ăn mừng sau vụ lúa Hè - Thu thắng lợi. Nguyên liệu để làm bánh lá cải từ trước đến giờ vẫn là lá cải, bột gạo nếp, thịt nạc hoặc cá, thêm chút nước măng chua vàng thơm đã được chưng cất và ủ lâu năm và lá rong trong vườn, nên mùi vị rất thơm ngon và tự nhiên. Đến nay tôi đã coi công việc làm bánh là một nghề để tôi kiếm tiền trang trải cuộc sống, chăm lo cho gia đình.”

Học được cách làm bánh từ bà ngoại và mẹ truyền lại từ lúc còn rất nhỏ, năm 14 tuổi chị Nhuần đã cùng mẹ làm bánh để đem ra chợ phiên bán, loại bánh mà người Tày ba phương chỉ làm mỗi khi có dịp lễ, tết. Chị chia sẻ “bánh vừa làm ra để bán có thu nhập lại vừa gìn giữ lại được những chiếc bánh dân gian của ông bà ta ngày xưa đã truyền lại.

Dù ngày nay, làm các loại bánh dân gian đã đỡ cực hơn trước khi có máy móc hiện đại xay xát gạo, xay thịt…Nhưng để làm ra những chiếc bánh phải trải qua nhiều công đoạn rất vất vả, mất cả ngày mới có được mẻ bánh ngon. Cũng vì vậy hiện tại có rất nhiều người trong bản không còn biết làm bánh truyền thống của dân tộc nữa, không có thế hệ kế thừa. Một thời gian nữa , khi có nhiều loại bánh hiện đại du nhập, tôi sợ rằng các loại bánh dân gian này sẽ bị mai một, không còn nữa”.

Bánh nhân cá mà không tanh là bí quyết làm "pẻng Mooc"

Để làm ra chiếc bánh lá cải thơm ngon, người thợ làm bánh sẽ có công thức tính toán để các loại nguyên liệu có khối lượng phù hợp nhau. Loại rau cải dùng làm bánh cũng phải được lựa chọn kỹ lưỡng, để không bị làm mất mùi vị đặc trưng của bánh, giữ được mùi thơm lâu.

phải là loại cải cay, không non quá, không già quá, lá to hơn bàn tay đem rửa sạch rồi phơi nắng khoảng giờ đồng hồ cho khô. Gạo nếp vò sạch, để ráo nước rồi đem xay mịn sau đó trộn đều với nước măng chua. Công đoạn này rất quan trọng để làm ra một mẻ bánh có hương vị đặc trưng và thơm ngon, ta cho theo tỉ lệ 5kg gạo nếp thì 50ml nước măng chua. Bánh có 2 loại nhân, nhân thịt và nhân cá. Thịt băm, và cá bỗng cắt khúc được trộn với tất cả các loại gia vị mắm, muối, mì chính, và cho thêm chút nước măng chua.

Gói bánh cũng rất đơn giản, lá rong gói bánh phải được lau thật khô, cho lớp rau cải rồi một lớp bột bánh dàn đều lá, cho nhân vào giữa, rồi lại cho một lớp bột thêm chiếc lá cải, gói lại đều 4 cạnh thành chiếc bánh vuông vắn, bắt mắt.

Bánh được đồ bằng phương pháp truyền thống

Khi gói xong bánh được xếp thành từng lớp ngay ngắn vào nồi hấp, điều chính lượng lửa vừa phải để bánh chín đều. Bánh phải ăn nóng mới cảm nhận được vị ngầy ngậy, đậm đà của nước măng chua, gạo, lá cải, thịt cá hòa quyện vào nhau, người ăn không có cảm giác ngán dầu mỡ như ăn các loại bánh nhân thịt khác.

Được biết với giá cả bình dân những chiếc bánh dân gian truyền thống được làm từ đôi bàn tay khéo léo của chị Nhuần , hiện được nhiều người ưa chuộng tìm mua. Chị Nhuần cho biết: “Hồi xưa bánh các loại bánh chỉ bán được với giá 3000 đồng/một cặp thôi, đến nay cũng được 5000 đồng/cặp rồi.

Trừ hết cho phí mỗi mẻ bánh chị Nhuần được lời khoảng 200.000 đồng. Hiện không chỉ bán bánh tại các chợ phiên tôi còn nhận làm bánh phục vụ cho khách trong khu vực lân cận nữa. Theo tôi làm bánh dân gian truyền thống không khó, nếu ai chịu khởi nghiệp với nghề này, chỉ cần bỏ ra ít vốn mua nguyên liệu thì cũng có thể sống được với nghề.”

Nhịp sống hiện đại hối hả, không còn nhiều gia đình tự làm các loại bánh đòi hỏi sự công phu, khéo léo. Nhờ có những người thợ lành nghề như chị Nhuần, các loại bánh dân gian vẫn giữ hương vị đậm đà vốn có, kịp thời đám ứng nhu cầu xã hội, Và nghề làm bánh dân gian truyền thống cũng đã mang đến cho người thợ làm bánh cuộc sống khấm khá hơn./.

Bài, ảnh: Nguyễn Thị Dịu

  • Xin chờ trong giây lát...