Điều chuyển Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học: Hợp tác chuyên ngành Ngôn ngữ học Việt Nam – Úc sẽ đi về đâu?

Cập nhật: 18:27 | 08/04/2020
Nghe tin Viện Hàn lâm KHXHVN định điều chuyển GS Nguyễn Văn Hiệp - Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học, qua công tác ở một viện khác, tôi nghe như sét đánh ngang tai.

Tôi và các đồng nghiệp Úc thật sự vô cùng thất vọng, không hiểu chuyện này sao tự nhiên lại xảy ra.

Quý vị có lẽ sẽ hỏi tôi là ai và quan hệ gì với Viện Hàn lâm KHXH và Viện Ngôn Ngữ học mà lại có cảm xúc như thế? Tôi hiện nay là giảng viên (teaching and research), phụ trách toàn bộ chuyên ngành giáo dục Ngữ Văn Tiểu Học tại khoa Giáo Dục và Nghệ Thuật và là nghiên cứu viên tại Viện Nghiên Cứu Khoa Học Giáo Dục của ĐH Australian Catholic University- Úc.

Xin hãy nghe tôi kể câu chuyện hơi dài dòng một chút nhưng thực sự nó rất là dài, cũng dài như mối quan hệ hợp tác tốt đẹp mà GS Hiệp đã dày công gây dựng cho giới Ngôn ngữ học VN và Úc và các nước trong khu vực từ năm 2013 đến nay vậy.

dieu chuyen vien truong vien ngon ngu hoc hop tac chuyen nganh ngon ngu hoc viet nam uc se di ve dau
TS Ngô Thu với GS Halliday và Gs Nguyễn Văn Hiệp trong Hội thảo quốc tế về Ngôn ngữ học chức năng hệ thống, nhân mừng thọ GS Halliday 90 tuổi

Trải nghiệm lần đầu với Viện Ngôn ngữ học - năm 2011

Năm 2011 khi tôi đang làm nghiên cứu sinh (NCS) tại Úc dưới sự hướng dẫn của GS Len Unsworth về một đề tài có liên quan đến tiếng Việt nhưng dùng khung lý thuyết rất mới lúc đó của GS James Martin và TS Peter White (2005) về Khung Ngôn Ngữ Đánh Giá, một sự mở rộng của Ngôn ngữ học Chức Năng Hệ Thống (SFL) ở tầng Diễn Ngôn Ngữ Nghĩa mà GS James Martin đã phát triển từ lý thuyết Ngữ Pháp Chức Năng Hệ Thống (SFG) của Halliday. Với tư cách là NCS ở Úc, tôi đã liên hệ với viện Ngôn ngữ học lúc đó để xin chỉ dẫn và tài liệu tiếng Việt liên quan.

Tuy được hướng dẫn khá nhiêt tình nhưng tôi bị phê phán rằng đề tài của tôi không có gì mới, ở Việt Nam đã làm hết rồi. Tôi rất ngạc nhiên vì lý thuyết đó mới xuất bản ở Úc và trên thế giới năm 2005, năm 2009 thì bắt đầu chính thức được sử dụng trong khung lý thuyết của chương trình Ngữ Văn Quốc Gia Úc và tôi cũng bắt đầu nghiên cứu nó từ đầu năm 2009 mà ở Việt Nam năm 2011 đã làm hết rồi? Tôi chỉ được trình bày có 5 phút và hết giờ. Phải nói thật lúc đó tôi có sự ấm ức khó tả. Ấm ức vì mình có cái mới mà không có dịp được chia sẻ cụ thể hơn. Xin lưu ý là lúc đó tôi chưa được gặp GS Nguyễn Văn Hiệp.

Trải nghiệm lần sau với Viện Ngôn ngữ học - năm 2013

Năm 2013, khi được GS Hoàng Văn Vân giới thiệu liên lạc trực tiếp tới GS Nguyễn Văn Hiệp, tôi ngay lập tức nhận được sự chào đón rất nhiệt tình. GS Hiệp lập tức mời tôi, GS Len Unsworth (thầy hướng dẫn của tôi) và TS Peter White, người đồng tác giả với GS James Martin của khung lý thuyết mới mẻ đó đến Việt Nam trình bày tại Viện Ngôn Ngữ học vào tháng 4 năm 2014 khi tôi và các đồng nghiệp tại Úc thu xếp được công việc.

Cuộc gặp gỡ trao đổi đó ngay lập tức mở ra một chương hợp tác quốc tế mới, nâng tầm Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội-Viện Ngôn Ngữ Học khi đã thu hút được sự chú ý của GS James Martin- người thầy của tất cả chúng tôi, người đã phát triển Ngữ Pháp Chức Năng Hệ Thống- SFG của Halliday thành Ngôn Ngữ Học Chức Năng Hệ Thống- SFL, một trong 10 nhà ngôn ngữ học đương đại được trích dẫn nhiều nhất trên thế giới, và được Trung Quốc thành lập một học viện riêng chuyên nghiên cứu về các xuất bản của riêng ông tại ĐH Giao Thông Thượng Hải mang tên Học Viện Martin. Theo lời mời của GS Hiệp, GS James Martin đã sang Việt Nam cùng tôi và tất cả các đồng nghiệp kể trên năm 2015 và 2017 để tham gia trình bày trong các hôi thảo quốc tế do GS Hiệp tổ chức.

Sự xuất hiện của GS Martin và các học giả nổi tiếng thế giới người Úc trong đó có thêm PSG Sue Hood, chuyên gia về Ngôn Ngữ Cơ Thể, đã kéo theo sự quan tâm của các học giả trẻ đến từ Thái Lan cũng như các cộng sự tiếng tăm khác của GS Martin từ Trung Quốc và Hồng Công đến tham gia hội thảo ở mảnh đất hình chữ S, nơi mà trước kia họ chưa bao giờ sang thăm với mục đích dự hội thảo. Sắp tới trong tháng 9 năm 2020 này, hội thảo quốc tế mà GS Hiệp chuẩn bị tổ chức sẽ thu hút được nhiều và rất nhiều các học giả quốc tế hơn nữa, thậm chí nhiều đến nỗi tôi phải bàn với GS Hiệp chuẩn bị cho tôi hai hội trường để các nhà nghiên cứu SFL thế giới trình bày cùng lúc trong ngày tiền hội thảo tại Viện Ngôn Ngữ vì nếu chỉ có một hội trường thì sẽ không đủ thời gian cho tất cả trình bày. Tôi còn hạn chế không đăng tin công khai, chỉ chọn những tác giả tiêu biểu của Đài Loan, Trung Quốc, Hồng Công, Singapore, Malaysia, Indonedia, Thái Lan, mỗi nước từ 1-2 người vì không đủ thời gian và không gian tiếp đón họ chu đáo. Nói thế để thấy được sự bùng nổ trong trao đổi nghiên cứu và hợp tác quốc tế mà GS Hiệp đã khởi xướng đối với riêng ngành SFL.

dieu chuyen vien truong vien ngon ngu hoc hop tac chuyen nganh ngon ngu hoc viet nam uc se di ve dau
GS.TS Nguyễn Văn Hiệp tham gia hội thảo khoa học quốc tế tại LB Nga

Cái Tầm và cái Tâm của một nhà khoa học

Kết quả của cuộc gặp gỡ trao đổi đầu tiên năm 2014 giữa tôi và GS Hiệp cũng là một chương mới được mở ra cho nghiên cứu về Ngôn Ngữ Học Chức Năng Hệ Thống tại Việt Nam và ứng dụng của nó trong việc thiết kế chương trình và GSK Ngữ Văn tại Việt Nam cũng như giảng dạy ngoại ngữ. Bằng chứng là có biết bao nhiêu học giả Việt bắt đầu quan tâm và tiếp thu lý thuyết này, biết bao nhiêu nghiên cứu sinh Việt đã và đang nghiên cứu những đề tài liên quan đến SFL cả ở VN lẫn ở Úc kể từ đó.

Còn rất rất nhiều chi tiết khác nhưng tóm lại những điều tôi vừa kể nhằm mục đích gì? Quý vị có thể so sánh 2 kinh nghiệm đã xảy ra với tôi: trước khi tôi gặp GS Hiệp thì sao và sao khi tôi gặp GS Hiệp thì sao? Tôi không chê trách và phê phán ai cả nhưng nếu không phải là GS Hiệp mà là người khác thì người đó có đủ tầm để nhận ra tôi không? Giả sử tôi không được GS Hoàng Văn Vân giới thiệu đến GS Hiệp mà giới thiệu đến một người lãnh đạo khác thì thử hỏi tất cả những sự phát triển cực kỳ tốt đẹp đó có xảy ra không hay là lại “Ở VN cái này người ta làm hết rồi” như trải nghiệm của tôi tại Viện Ngôn ngữ thời chưa có GS Hiệp? Chắc chắn một điều, nếu không phải là người có tầm nhìn, có con mắt nhìn, có sự bao quát khoa học sắc bén như GS Hiệp thì bất cứ ai cũng có thể bỏ qua một nghiên cứu sinh rất bình thường như tôi lúc đó. Và hậu quả là Việt Nam sẽ mất đi tất cả những cơ hội quý báu như đã có từ năm 2014 đến giờ. Tôi không nói GS Hiệp biết tất cả ngõ ngách của Ngôn ngữ học nhưng tôi khẳng định ông là người có nhãn quan cực kỳ sắc bén mà ở VN người ta gọi là ‘có cái tầm’.

Lại nói đến cái tâm của GS Hiệp đối với việc hợp tác quốc tế. Mỗi lần tôi về kể cả chỉ về thăm thân, không liên quan đến công việc, GS Hiệp dù bận mấy cũng đều tiếp đón rất ân cần, thân thiện. Vào dịp hôi thảo thì ngoài thời gian hội thảo, thầy lại tất tả chở tôi và các đồng nghiệp Úc đi giới thiệu với các đồng nghiệp ở trường ĐH Sư phạm Hà Nội, Nhà Xuất bản Giáo dục, và Bộ Giáo dục, xong lại tất tả chở chúng tôi về. Thầy có lái xe cơ quan nhưng đích thân đưa đón chúng tôi. Quý vị chắc sẽ hỏi việc của Bộ Giáo dục, Nhà Xuất bản GD và ĐH Sư phạm HN liên quan gì đến Viện Ngôn ngữ học? Kể ra như vậy để thấy rằng sự quan tâm của GS Hiệp đối với đến ngành Giáo Dục Ngữ Văn và Nền Giáo Dục của cả nước nhà nói chung vượt trên rất nhiều so với trách nhiệm của người lãnh đạo Viện Ngôn ngữ học nói riêng. Qua điều đó, tôi cảm nhận được cái tâm rất lớn của người đồng nghiệp này và càng vị nể ông hơn.

dieu chuyen vien truong vien ngon ngu hoc hop tac chuyen nganh ngon ngu hoc viet nam uc se di ve dau
GS.TS Nguyễn Văn Hiệp hội thảo khoa học với các GS quốc tế

Phải chăng đang có người cố tình muốn phá hoại những điều tốt đẹp?

Với một con người có cái tầm và cái tâm lớn như thế, tôi dám hỏi quý vị hiện nay ai là người phù hợp hơn GS Hiệp? Và tôi muốn hỏi với một con người có cái tâm hướng đến điều tốt đẹp như thế cho ngành, cho xã hội và cho đất nước thì tại sao lại nhấc người ta ra khỏi vị trí mà người ta đang làm một cách quá xuất sắc? Đến đây, chắc quý vị hiểu tại sao có lúc tôi phản ứng rất mạnh trên mạng xã hội về việc điều chuyển GS Hiệp? Ai đã nghĩ ra cái trò đó? Người nào nghĩ ra thì hoặc là đang cố tình muốn phá hoại những điều tốt đẹp hoặc là không hề biết gì về những việc đã và đang diễn ra.

Tôi và các đồng nghiệp Úc quá sốc và quá phẫn nộ vì việc trao đổi nghiên cứu và hợp tác quốc tế đang suôn sẻ lại có nguy cơ bị gián đoạn do sự điều chuyển này. GS Hiệp ngoài việc là đồng nghiệp thân thiết, ông đã trở thành người bạn, người thân của giới SFL Úc chúng tôi, trong những câu chuyện cá nhân chúng tôi vẫn thường xuyên nhắc đến ông và cả những kỷ niệm lúc làm việc cũng như lúc thư giãn cùng ông. Nếu như chúng tôi cảm thấy bất an cho ông và cho sự phát triển của ngành Ngôn ngữ học VN một, thì lo lắng cho sự hợp tác của chúng tôi với Việt Nam gấp mười lần. Có thể chúng tôi sẽ không được làm việc với người đồng nghiệp hợp ý nữa. Có thể chúng tôi sẽ tìm đối tác khác ổn định hơn ở một nước Đông Nam Á khác như Thái Lan, nơi cũng đang chào đón chúng tôi rất nồng nhiệt mà chúng tôi, do dành thời gian cho Việt Nam, chưa quan tâm nhiều đến họ.

Tôi tha thiết mong mỏi các đồng nghiệp tại Việt Nam góp tiếng nói chung, mong muốn các cơ quan chức năng của Việt Nam xem xét kỹ lưỡng, để giữ lại người lãnh đạo cực kỳ có tầm và có tâm này nhằm giữ vững sự ổn định trong trao đổi nghiên cứu và hợp tác quốc tế này với chúng tôi.

TS Ngô Thu

(Từ Australia)

  • Xin chờ trong giây lát...