Thơ hay, bình cũng rất hay

Dao Cau Thuận Thành

Cập nhật: 07:13 | 29/03/2019
Cả Phan Nguyễn và Hiến Văn đều là bạn vong niên của tôi, họ làm thơ, làm báo, làm quản lý, nghiên cứu khoa học… nghĩa là làm đủ thứ. Tôi đọc họ không nhiều, nhưng đâu đó vẫn thấy lấp lánh tài năng. Thơ hay, bình cũng rất hay sao lại không chia sẻ chứ. Cứ mải miết làm ăn, mụ mị cả người. Hãy dành ít phút thư giãn với thơ phú cho tâm thần sảng khoái, tận hưởng hết cái hay, cái đẹp được các tác giả chắt ra.  
dao cau thuan thanh
Ảnh minh họa

Dao cau Thuận Thành

Lo toan gửi lại Bồ Đề

dao cau thuan thanh
Tác giả bài thơ

Ta men sông Đuống rẽ về ngày xưa

Trăng rằm ướt cả đò đưa

Mỹ nhân đài các khăn hờ nửa vai

Luy Lâu đắm mộng trang đài

Ngước lên Bút Tháp tụng vài phẩm kinh

Sông Dâu một thuở vô tình

Ngàn năm dâu bể sao đành dở dang

Đông Hồ lối dọc đường ngang

Nắng soi giấy điệp mơ màng bến quê

Người ta phơi phới hội hè

Ung dung xôi oản bốn bề khói hương

Chắp tay lạy mẫu Man Nương

Dấu son hoa gạo còn vương trên đầu

Bụi xuân lắc rắc sang nhau

Mắt ai vừa nhói dao cau Thuận Thành

Mai Tuấn Hải: Ông này là ai? Tại sao chả phải là “tác giả”, cũng chả phải là Thợ thi công Thơ, bỗng dưng “ghế trên ngồi tót sỗ sàng” ở bài bình phê này?

Xin thưa, ổng là một “người đọc” hết sức nhiệt thành, và đưa ra những vấn nạn cho một số câu chữ, hình ảnh trong bài thơ. Xin vắn tắt những câu hỏi của ông ấy:

1. Tại sao “trăng rằm” lại được đưa vào bối cảnh này? Trăng xuân nhạt nhẽo lắm!

2. “đò đưa” có nghĩa gì? Có khi từ này và cả câu sáu này là vô nghĩa!

3. Ý kiến về từ “lắc rắc”, do không trong phạm vi chủ ý của bài này, nên tạm gác lại.

Lời bình của Hiến Văn

Trước khi trả lời, với sự tôn trọng một độc giả, tôi - với tư cách không phải tác giả, và tác giả cũng chỉ cùng tư cách chúng tôi thôi - những người đọc với nhau, dứt khoát phải nói qua về một vài điều lý luận.

Thống nhất được “tiên đề”, chúng ta sẽ cộng tác được cùng nhau. Không, chúng ta sẽ như thông lệ đã xử sự với ngôn ngữ, tranh luận bằng những khái niệm “ông chẳng bà chuộc” vô nghĩa.

dao cau thuan thanh
Tác giả lời bình

Bài này, tôi dùng lại một kiến thức đã cũ (cũ Tây mới Ta): Ẩn dụ và Hoán dụ; một kiến thức mới toanh của tôi (mới Tôi cũ Tây): Phê bình Tâm phân Vật chất (của G. Bachelard) - qua chỉ giáo trong tác phẩm “Tâm phân lửa”.

Phải phủ đầu lão độc giả ngang bướng nói trên bằng cách chỉ ra tính đảng đã được xác lập một cách không thể đảo ngược trong văn nghệ nước nhà: “Rằm xuân lồng lộng trăng soi”- thơ ai đây ạ? Nào, còn ai dám ý kiến gì về vẻ lộng lẫy của trăng xuân nữa không?

Thế nhưng, tôi, vì hăng tranh hơn tranh kém (với lão Mai Tuấn Hải) mà quên mất, rằng: Phan Nguyen có tả cảnh đâu! Là người nói (điệu đà) với người (ấy) đó thôi. Đã (hành động) nói trong bối cảnh ấy, tất nhiên “đò đưa” là một ẩn dụ. Liệu có mấy người Việt tinh tế (và có những trải nghiệm “trai gái”) không cảm được “khí quyển” của ẩn dụ này không?

Đò đưa” đã “dã tâm” kéo “trăng rằm” vào một ẩn dụ tiếp theo. Nhờ các bạn điền vào ngoại diên của nó (cái khuôn trăng ấy), chứ tôi bắt đầu thấm mệt. Tôi còn muốn gục ngã trước cái từ “quỷ quyệt”: “ướt”. Nhưng hiện nay tôi chưa đọc bài giảng về tác phẩm “Nước và mơ” của Bachelard, nên tạm đành cảm thi phẩm này qua “lửa” vậy.

Có những Triết gia - Phê bình gia, thật điên rồ. Nhưng nếu không điên rồ, chúng ta cứ việc ngày ngày đến nơi làm việc, rồi lĩnh lương, rồi về nhà ngủ với vợ, và vừa “ngủ” vừa tính toán, sao cho “an toàn” (nếu đã đủ con cái).

Bachelard, trong sự điên rồ, đã phát hiện ra một điều ngược lại với tri thức thông thường của nhân loại. Rằng, con người, không phải học cái cách trong thiên nhiên, thí dụ: hai cành củi khô cọ vào nhau quắn quýt (ví như, trước một vụ cháy rừng) rồi phát ra lửa, mà phát minh ra lửa.

dao cau thuan thanh
Rất nhiều dao cau

Chính là, những lứa đôi, đã quắn quýt với nhau, phát ấm nồng nàn, tạo kinh nghiệm (còn tiên thiên nữa mới mơ mộng làm sao, một phong cách tư duy) cho loài người phát minh ra lửa: sau này, từ kinh nghiệm “phát nhiệt” của đôi tình nhân, để tạo lửa, họ cứ “cọ” gỗ, đá,… vào nhau thôi!

Lửa, trong con mắt của Bachelard, là symbol của tình dục - tình yêu. Điểm qua vài ví dụ trong ngôn ngữ văn chương mà xem: “lửa lòng”, “lửa tình”, “trái tim rực cháy”, “ái tình sét đánh”,… Giờ, tôi phải đi tìm “lửa” trong “Dao cau Thuận Thành” đây. Gác lại “trăng rằm” thôi, nó chỉ là “nước” là cùng.

Tôi đã tìm ra ba “ngọn lửa” đáng chú ý ở Thuận Thành ấy. Một: “giấy điệp”- Một “ngọn lửa” bắt đầu nhen nhóm; hai: “Dấu son hoa gạo”- Một “ngọn lửa” đang dần bùng phát; ba: “Mắt ai vừa nhói dao cau”. Ai mà chẳng biết, một tiếng sét long trời, giữa mùa xuân Kinh Bắc mộng mơ ấy chứ! Đấy, “ngọn lửa” cứ lớn dần, bùng lên, rồi lóa cả mắt người!

Nhưng có ai để ý không, nếu không có những “đò đưa” (mà một trong những “ngoại diên” của ẩn dụ này, là “cọ sát”) ban đầu và kiên nhẫn (trong suốt bài thơ)? Thủ đoạn thẩm mỹ “đò đưa” thật quan trọng nhường nào trong bối cảnh “rèn” con dao cau ấy! Tin thì tin, chả tin thì thôi. Ông ấy, Bachelard, đã chết ở TK XX. Và tôi, chỉ là một đệ tử tồi!