Ca Huế trên sông Hương, nỗi niềm ai tỏ?

Cập nhật: 13:11 | 08/12/2019
Nhịp sống dịch vụ đã biến ca Huế trên sông Hương thành những show diễn ngày càng gấp gáp, kém chiều sâu, thiếu tính cung đình-một tố chất vốn được tự hào nhất của xứ Huế.    

Ca Huế trên sông Hương bây giờ không còn đâu những con thuyền mái đẩy lặng lờ bên bến Văn Lâu và giọng hò mái nhì man mác cất lên mảnh như sương khói. Nhịp sống dịch vụ đã biến ca Huế trên sông Hương thành những show diễn ngày càng gấp gáp, kém chiều sâu, thiếu tính cung đình-một tố chất vốn được tự hào nhất của xứ Huế.

ca hue tren song huong noi niem ai to

Đành rằng Nhã Nhạc cung đình Huế được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại năm 2003 đã tạo đà để người Huế thêm sức mạnh trong bảo tồn ca Huế. Song các hình thức cung đình của Nhã Nhạc không có nhiều cơ hội để phổ cập, còn nghệ sĩ thì vẫn phải mưu sinh, trôi theo dòng thời cuộc với các dịch vụ ca Huế trên sông Hương ngày càng phát triển. Công bằng mà nói, đó cũng là một phương cách để bảo tồn ca Huế, nhưng chưa thực đầy đủ và còn nhiều khiếm khuyết.

Ngay bản thân các nghệ sĩ phải mưu sinh bằng cách này cũng mang theo nhiều nuối tiếc bởi họ ít có cơ hội để rèn luyện và tỏa sáng với những làn điệu ca Huế cổ. Nghệ sĩ Nguyễn Thị Thanh Phú đã có 16 năm trong nghề chia sẻ: “Khách đến đây cũng có một số am hiểu ca Huế, nhưng cũng có một số thì không, cảm thấy rất là buồn, nhiều đoàn chỉ thích phục vụ tân nhạc về Huế, nhưng mình được phục vụ những bài dân ca cổ về Huế thì cảm thấy tích hơn…”.

Dẫu sao các nghệ sĩ cũng phải tìm cách thỏa hiệp để vừa lòng khách và cố gắng tìm những điểm tích cực trong đó, như cố gắng biểu cảm sao cho khách yêu hơn vùng đất con người nơi đây, quí hơn di sản ca Huế mà cha ông để lại: “Mình cố gắng luyện tập nâng cao chất lượng của mình lên và mình rất trân trọng di sản của mình. Khi mình biểu diễn thấy khách im lặng lắng nghe thì rất thích. Mình mong muốn thế hệ sau này cũng tiếp bước anh chị em đi trước và học hỏi thêm nhiều để phát triển nghề ca Huế này…”, chị Thanh Phú nói.

ca hue tren song huong noi niem ai to

Những nghệ sĩ phải bươn trải cuộc sống nên khi theo các show diễn ca Huế trên sông Hương đồng nghĩa phải chấp nhận chiều theo sở thích của khách. Không phải khách nào đến đây cũng am hiểu và mong muốn tìm hiểu tường tận cội nguồn sâu xa của từng làn điệu ca Huế. Và ngay cách tổ chức các show diễn ngày nay cũng không theo xu hướng này, nghĩa là không còn có một nhà nghiên cứu văn hóa dẫn dắt xuyên suốt chương trình giải thích cho khách cái hay cái đẹp của từng làn điệu, như trước đây tôi từng được nghe nhà văn Võ Quê dẫn vô cùng cuốn hút.

Cách thiết kế chương trình ngày nay thiên về nghe, nhìn, thiếu tương tác, nặng phần dịch vụ, mặc dù có thêm màn thả hoa đăng trên sông Hương cho có vẻ mầu sắc. Song thực ra, cái hồn cốt, cái hay của ca Huế không nằm ở những yếu tố dịch vụ này. Dẫu sao, các nghệ sĩ ca Huế trên sông cũng cố gắng vượt lên những khó khăn của thời cuộc để duy trì hoạt động nghệ thuật. Nghệ sĩ Hiền Lương vào nghề này từ năm 1990 vẫn đang tìm cách để duy trì tình yêu nghề và khắc phục những khiếm khuyết, chị cho rằng:“ Phải yêu nghề mới tồn tại được chứ không yêu nghề làm sao tồn tại được. Phải vược qua nhiều khó khăn như tiền cát xê rất thấp chẳng hạn, mỗi suất diễn như ri ca sĩ hoặc nhạc công phải bỏ ra rất nhiều thời gian, rồi trang phục, nhạc cụ để phục vụ cho buổi diễn, nhưng số tiền thu lại so với công sức rất là ít ỏi…”.

ca hue tren song huong noi niem ai to

Những ca sĩ trẻ hơn, ít thâm niên hơn trong điều kiện hiện tại thì càng khó lòng dung hòa được giữa việc chạy theo dịch vụ với sự tu rèn nghệ thuật. Phải những người thật sự đam mê mới chắt lọc những gì có thể trong bối cảnh xô bồ của hoạt động dịch vụ, như chia sẻ của nghệ sĩ Cẩm Nhật: “Nếu thực sự yêu thích thì không phải là khó , nhưng phải có đam mê. Nói chung là nếu phát triển thì nó sẽ giữ được bộ môn này lâu hơn và phục vụ được đông khán giả hơn, người ta hiểu biết về ca Huế nhiều hơn…”.

ca hue tren song huong noi niem ai to

Nghe ca Huế là muốn cảm được tâm tình của người Huế, muốn thả hồn trong không gian “Ai ngồi ai câu ai sầu ai cảm…”, muốn tìm hiểu cội nguồn sâu xa vì sao lại có làn điệu Nam Ai buồn da diết vậy, vì sao điệu Mười Thương lại duyên dáng, đằm thắm thế, tại sao Hò Giã Gạo lại rộn ràng mang hơi thở đời sống lao động sản xuất, hay thử phân tích Chầu Văn Huế khác Chầu Văn Bắc Bộ ra sao, vì sao chất cung đình ở đây nhiều thế? Nhưng than ôi, một hai tiếng du thuyền nghe ca Huế, khách như mới chỉ cưỡi ngựa xem hoa với những màu mè của show diễn, để lại lòng tiếc nuối cho dòng Hương và người yêu nhạc cổ. /.

  • Xin chờ trong giây lát...