Biến đổi khí hậu: Cần cắt giảm khí thải và cải thiện môi trường

Cập nhật: 16:22 | 30/11/2019
Phát thải khí nhà kính do các hoạt động của con người là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến biến đổi khí hậu hiện nay - sự thay đổi môi trường lớn nhất mà con người đang và sẽ tiếp tục phải chịu lâu dài. Dự tính lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu sẽ tăng 70% vào năm 2050 và sẽ tiếp tục tăng khiến biến đổi khí hậu đang ngày càng báo động.

Nhiều hình thái thời tiết cực đoan

Theo báo cáo đánh giá lần thứ 5 của Ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu, nhiệt độ không khí trung bình bề mặt đất và đại dương toàn cầu đã tăng 0,85 độ C trong thời kỳ 1880-2012. Trong 3 thập kỷ gần nhất, mỗi thập kỷ bề mặt trái đất nóng lên liên tục so với các thập kỷ trước kể từ năm 1850. Năm 2017, nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn trung bình thời kỳ tiền công nghiệp (năm 1750) là 1,1 độ C.

Trái đất liên tục phải chứng kiến nhiều hình thái thời tiết cực đoan bắt nguồn từ biến đổi khí hậu. Mưa lớn kéo dài từ tháng 7-10/2011 ở miền Bắc và các cao nguyên miền Trung Thái Lan làm nước dâng cao gây lũ lớn và ngập lụt kỷ lục trong lịch sử nửa thế kỷ qua, trong đó các khu công nghiệp phía Bắc, thủ đô Băng Cốc ngập sâu 1,5 m làm trên 500 người chết, 113 nghìn người phải sơ tán, 2,3 triệu người bị ảnh hưởng. Thiệt hại ước tính 7 tỷ USD và cần 3,3 tỷ USD để khôi phục sau lũ lụt, giảm mức tăng trưởng kinh tế xuống còn 1,7%. Cơn bão Hajan với sức gió gần trung tâm 320 km/giờ đổ bộ vào thành phố Tacloban, miền Nam Phi-líp-pin năm 2013, phá hủy cả thành phố, làm hơn 10.000 người thiệt mạng.

Năm 2019 có thể nói là một năm cực xấu của Bắc Cực khi nhiệt độ tại đảo Greenland (Đạn Mạch) đã tăng lên mức kỷ lục, đẩy nhanh tốc độ tan băng khiến giới khoa học dự báo khối lượng băng tan năm 2019 có thể vượt mức kỷ lục ghi nhận năm 2012. Hiện tốc độ băng tan chảy tại Greenland nhanh gấp 6 lần so với những năm 80 của thế kỷ trước. Đây là những thông tin đáng báo động về tình trạng ấm lên của Trái đất.

Gần 79.000 vụ cháy rừng được ghi nhận ở Brazil trong năm 2019, cao nhất kể từ năm 2013 và một nửa các vụ chảy xảy ra tại rừng Amazon, nơi được coi là "lá phổi xanh" của hành tinh. Theo Viện Nghiên cứu Không gian Quốc gia Brazil, ngày 23-24/8/2019 đã có hơn 1.600 đám cháy tại Amazon. Cộng đồng quốc tế quan ngại khi rừng Amazon - nơi có hệ sinh thái đa dạng nhất trái đất và sản xuất ra lượng lớn khí oxy cho bầu khí quyển đã trải qua vụ cháy dữ dội nhất trong nhiều năm qua.

bien doi khi hau can cat giam khi thai va cai thien moi truong

Biến đổi khí hậu cũng làm tăng các dịch bệnh toàn cầu, chỉ riêng năm 2000, trên 150.000 người chết, trong đó 88% là trẻ em, chủ yếu do các vec-tơ truyền bệnh sốt rét và sốt xuất huyết liên quan đến thời tiết cực đoan, biến đổi của tình trạng phơi nhiễm các chất độc hại, nghèo đói, mất an ninh lương thực và đe dọa nơi cư trú.

Nếu nhiệt độ trung bình toàn cầu tiếp tục tăng 5-6 độ C trong thế kỷ tới, cái giá phải trả cho những rủi ro hoàn toàn có khả năng xảy ra là GDP toàn cầu giảm ít nhất 5% và sẽ tăng lên trong tương lai với tổn thất đến 20%, nếu thế giới không có hành động ngay từ bây giờ.

Tác động tới Việt Nam

Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Đức Ngữ, Trung tâm Khoa học, Công nghệ Khí tượng, Thủy văn và Môi trường cho biết: Trong 80 năm qua (1931-2010), nhiệt độ trung bình ở Việt Nam tăng 0,8 độ C/năm, trung bình 0,1 độ C/thập kỷ. Số ngày nắng nóng từ 35 độ C trở lên có xu thế tăng ở hầu hết các vùng với mức trung bình 2-3 ngày/thập kỷ. Đợt nắng nóng năm 2015-2016 ở Trung Bộ với nhiệt độ cao nhất ở Nghệ An là 42,7 độ C. Đợt nắng nóng đầu tháng 6/2017 ở Bắc Bộ, trong đó khu vực Hà Nội là trọng điểm với nền nhiệt cao nhất 42,5 độ C.

Số ngày rét đậm, rét hại có xu thế giảm, mặc dù có năm vẫn xuất hiện ngày hoặc đợt rét đậm, rét hại kéo dài. Đợt không khí lạnh có cường độ mạnh ảnh hưởng đến các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam cuối tháng 1/2016 gây ra một đợt rét hại kéo dài, làm nhiệt độ giảm sâu, mưa tuyết, băng giá, nhiệt độ thấp nhất vùng núi -5 độ C ở Lạng Sơn, Lào Cai, là đợt rét nhất trong 60 năm qua.

bien doi khi hau can cat giam khi thai va cai thien moi truong
Ảnh minh họa.

Số ngày mưa lớn xảy ra nhiều hơn ở một số nơi. Đợt mưa cực lớn tháng 11/1999 ở các tỉnh miền Trung do ảnh hưởng của không khí lạnh thâm nhập kết hợp với dải hội tụ nhiệt đới và áp thấp nhiệt đới, gây lũ lịch sử ở 8 tỉnh miền Trung, trong đó tỉnh Thừa Thiên-Huế bị thiệt hạị nhiều nhất. Lượng mưa ở thành phố Huế là 1.384 mm/ngày, làm 595 người chết, thiệt hại về kinh tế khoảng 3.800 tỷ đồng. Đợt mưa lớn kéo dài từ 25/7-4/8/2015 ở các tỉnh phía Bắc, đặc biệt là Quảng Ninh, với lượng trên 1.000 mm trong 2-3 ngày đầu, gây ra lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng ở nhiều vùng, trong đó ngày 27/7/2015 bãi thải mỏ than Mông Dương (Cẩm Phả) đổ sụp, vùi lấp 94 hộ dân, làm 17 người chết, thiệt hại khoảng 2.000 tỷ đồng. Đợt mưa lớn từ 6-9/8/2019 ở khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ với lượng mưa trên 1.000 mm…

bien doi khi hau can cat giam khi thai va cai thien moi truong
Ảnh minh họa.

Hiện tượng hạn hán nặng nề xảy ra nhiều hơn những năm gần đây, nhất là ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, năm 2015 Nam Trung Bộ, Tây Nguyên có gần 40.000 ha lúa phải ngừng sản xuất do thiếu nước; 120.000 ha cây trồng bị hạn, hàng chục nghìn hộ dân thiếu nước sinh hoạt. Vụ Mùa và Thu Đông năm 2015, Đồng bằng sông Cửu Long có 90 nghìn ha lúa bị ảnh hưởng do xâm nhập mặn, trong đó 50 nghìn ha bị thiệt hại nặng. Vụ Đông Xuân 2015-2016 có 104 nghìn ha lúa bị ảnh hưởng nặng do xâm nhập mặn, chiếm 11% diện tích gieo trồng của 8 tỉnh ven biển. Trên 200.000 hộ dân bị thiếu nước ngọt. Hơn 2 triệu người thiếu nước sinh hoạt, 400.000 người có nguy cơ mắc bệnh dịch, 1,75 triệu người mất sinh kế.

Thay đổi để cải thiện môi trường

Theo Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Đức Ngữ, Trung tâm Khoa học, Công nghệ Khí tượng, Thủy văn và Môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu bao gồm thích ứng và giảm nhẹ. Thích ứng hướng đến làm giảm tác động của biến đổi khí hậu và nâng cao năng lực thích ứng, tăng khả năng chống chịu của các hệ thống tự nhiên và hệ thống xã hội. Mỗi hệ thống tự nhiên và hệ thống xã hội đều có khả năng tự thích ứng một cách tự nhiên đối với những thay đổi của môi trường xung quanh ở một mức độ nhất định. Thích ứng có kế hoạch là sự can thiệp của con người nhằm hỗ trợ các hệ thống thích ứng tốt hơn, hiệu quả hơn. Giảm nhẹ biến đổi khí hậu hướng đến việc giảm phát thải khí nhà kính nhân tạo, tăng bể hấp thụ khí nhà kính nhằm ngăn chặn xu thế tăng của nhiệt độ, giảm sự nóng lên toàn cầu và những hệ lụy băng tan, nước biển dâng, acid hóa dại dương, thiên tai và các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng… Giảm nhẹ biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu, đòi hỏi nỗ lực của mọi quốc gia, trong khi thích ứng với biến đổi khí hậu phụ thuộc vào yêu cầu cụ thể từng quốc gia, vùng lãnh thổ, từng cộng đồng, ngành và lĩnh vực. Đối với Việt Nam, thích ứng với biến đổi khí hậu là yêu cầu tất yếu, là trọng tâm trong các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu.

Thực tế, cộng đồng thế giới hầu như chưa làm được gì đáng kể về giảm phát thải khí nhà kính để hướng tới mục tiêu cuối cùng của Công ước khí hậu là ngăn ngừa sự can thiệp nguy hiểm của con người vào hệ thống khí hậu trái đất. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Viết, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng, tình trạng biến đổi khí hậu vẫn đang tiếp diễn, ngày một xấu đi, nếu không có sự chung tay góp sức của toàn thế giới và cộng đồng. Vì vậy, mỗi nước cần phải có những biện pháp cụ thể để chống biến đổi khí hậu cho nước mình theo hướng chung toàn cầu.

Theo các nhà khoa học, một trong những cách thức để ngăn chặn biến đổi khí hậu là nhanh chóng chuyển đổi mô hình kinh tế toàn cầu theo hướng cắt giảm lượng lớn khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Chi phí cho việc khắc phục biến đổi môi trường lớn hơn rất nhiều so với chi phí chuyển dịch kinh tế. Rõ ràng, thay vì đối phó với biến đổi khí hậu, có thể lựa chọn phương án tối ưu là thay đổi để tình trạng ô nhiễm môi trường không diễn ra. Mỗi cá nhân, cần hạn chế sử dụng các đồ, vật liệu không thể tái sử dụng. Bảo vệ môi trường từ trong chính mỗi gia đình chính là cách hiệu quả nhất.

PV

  • Xin chờ trong giây lát...