Alecxandros đại đế và Đế chế Makêđônia cổ đại

Cập nhật: 18:36 | 08/12/2018
Alecxandros thừa kế ngôi vua xứ Makêđônia (336 323 TrCN) năm vừa tròn 20 tuổi từ vua cha Philip II.  
alecxandros dai de va de che makedonia co dai
ALecxandros Đại đế

Nhờ tài thao lược và trí dũng song toàn, chỉ trong 7 năm (334 327 TrCN) Ông đã chinh phục nhiều quốc gia, lập nên một đế quốc rộng lớn chưa từng có trong lịch sử trải dài trên 3 châu lục Á, Âu, Phi, bao gồm trong đó những nền văn minh nổi tiếng thế giới.

Từ văn minh Hy Lạp ở phía Tây đến nền văn minh Ấn Độ ở phía Đông, từ văn minh Ai Cập với kim tự tháp huyền bí trên lưu vực sông Nin đến vườn treo Babylon cùng các truyền thuyết thần thoại của vùng Meezôpôtami mầu mỡ giữa hai dòng sông Tigơrơ, ơphơrat; Cả đế quốc Ba Tư rộng lớn nổi tiếng trong lịch sử và thảo nguyên Trung Á mênh mông cũng nằm trong Đế chế hùng mạnh của Ông.

Đạo quân của Alecxandros đã tung hoành khắp Á, Âu, Phi và buộc hàng trăm quốc gia lớn, nhỏ phải nhanh chóng qui phục dưới vó ngựa thần tốc của Ông. Lịch sử đã ngưỡng mộ gọi Ông là: Alecxandros đại đế.

Vua Philip II trị vì đất nước Makêđônia nhỏ bé trên bán đảo Ban Căng, phía Bắc Hy Lạp. Ông có tham vọng mở rộng đất đai và bành trướng thế lực nên đã tiến hành cải cách toàn diện: xoá bỏ chế độ thủ lĩnh bộ lạc, thâu tóm toàn bộ binh quyền, xây dựng kỵ binh và bộ binh, đúc tiền vàng, tiền bạc...

Năm 338 Tr.CN, Makêđônia tấn công Hy Lạp và năm 337 Tr.CN PhilipII đã sáp nhập Hy Lạp vào Makêđônia. Chấm dứt thời đại hoàng kim của văn minh Hy Lạp. Một năm sau, Philip II đang chuẩn bị lực lượng tiến về phía Đông thì chết vì bị ám sát (336 Tr.CN). Binh quyền chuyển sang tay Alecxandros. Từ đây, nền văn minh Hy Lạp tưởng chừng như đã lụi tàn lại được hồi sinh, toả sáng và lan rộng nhờ sức mạnh và tài trí tuyệt vời của vị vua trẻ tuổi.

Với nhãn quan chính trị sâu rộng, tầm nhìn chiến lược và khát vọng chinh phục, Alecxandros đại đế đã nhanh chóng ổn định tình hình ở Hy Lạp, biến con người và văn minh Hy Lạp thành động lực thúc đẩy đội quân tinh nhuệ, thiện chiến của mình vươn về phương Đông. Ông cho quân đội vượt eo biển Hêlexpôn tiến sang châu Á. Đế chế Ba Tư hùng mạnh với đạo quân trên 10 vạn người đã bị sụp đổ sau trận Granix và Ixôt lịch sử. Đoàn quân chiến thắng tiếp tục nam chinh, chiếm Phơnexi, tigơ, xiđôn rồi tràn sang Ai Cập (332 Tr.CN). Thừa thắng, Ông cho quân đội tiến về phía Đông, vượt Lưỡng Hà, thắng trận quyết định Acben (331 Tr.CN), chiếm thủ đô Babylon, thiêu huỷ cố đô Pecxêpôlit. Sau đó, đại quân Alecxandros tiến vào Trung Á, xâm nhập Pacti, Xôđian, vượt sông Amua - Darria.

alecxandros dai de va de che makedonia co dai
Đền Parthenon ở Athens

Năm 327 Tr.CN, Ông chuyển hướng tiến công về phía Đông Nam, xâm nhập lưu vực sông Ấn. Các vương quốc chống trả quyết liệt nhưng cũng phải nhanh chóng hạ khí giới đầu hàng. Ông định thúc quân xâm nhập lưu vực sông Hằng nhưng bị các binh sĩ nổi lên chống lại vì không hợp thuỷ thổ, quân ốm, lương cạn. Alecxandros đại đế buộc phải ra lệnh thu quân trong nỗi tiếc nuối khát vọng chinh phục Ấn Độ thần bí. Năm 325 Tr.CN, Alecxăng đại đế rút quân về Kinh đô Babylon, chấm dứt cuộc Đông chinh vĩ đại.

Năm 323 Tr.CN, Ông bị bệnh sốt rét ác tính tái phát và qua đời. Từ đó đế quốc Makêđônia dần dần suy yếu. Các bộ tướng nổi dậy cát cứ, tranh giành quyền lực, chia đế quốc thành nhiều vương quốc.

Những cuộc chiến tranh tàn khốc do Alecxandros đại đế tiến hành đã gây biết bao tai hoạ cho dân lành, nhiều nhà cửa, làng mạc, lâu đài, cung điện, thành quách bị phá huỷ, nhưng nó đã báo hiệu một thời kỳ mới của lịch sử. Ông đã đập tan tình trạng cát cứ, phân tán của các thành bang và tiểu vương quốc, thúc đẩy sự giao lưu kinh tế, văn hoá Đông - Tây.

Nhiều thành trì do Ông xây dựng ở những vị trí chiến lược đã trở thành những trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của các quốc gia sau này. Alecxandros đại đế là người khai sinh ra nhiều ngành khoa học: Địa lý tự nhiên, nghiên cứu địa hình, thiên văn, khí tượng, động vật và thực vật học.

Ông là Hoàng đế vĩ đại nhất trong lịch sử thế giới cổ đại, khó có thể tìm thấy một vĩ nhân nào có ảnh hưởng tới nền văn minh nhân loại như ông. Đến nay, cuộc đời và sự nghiệp của Ông vẫn là đề tài nghiên cứu, tìm hiểu của nhiều nhà khoa học ở nhiều quốc gia khác nhau trên các lĩnh vực: quân sự, chính trị, ngoại giao, văn hoá, kiến trúc, nghệ thuật, lịch sử...

Lời bàn :

Alecxăng đại đế chinh phục Hy Lạp, xâm lược Ba Tư, chiếm đóng Ai Cập, xâm nhập Lưỡng Hà, thu phục Trung Á, tấn công Ấn Độ. Ông là nhà quân sự thiên tài, người cầm quân bách chiến bách thắng đã phá tan sự cát cứ, đóng cửa, mở đường cho giao lưu văn hoá giữa các châu lục, thúc đẩy họ tiến tới văn minh.

Trong đống hoang tàn, đổ nát của cuộc chiến tranh ấy, đã thấy thấp thoáng hình dáng Thư viện Ptôlêmê và ngọn Hải đăng trên thành phố cảng Alecxăng đri bên bờ Địa Trung Hải - những kỳ quan của thế giới sau này.

Cát bụi và thời gian có thể chôn vùi những nền văn minh huy hoàng nhưng không thể làm lu mờ tên tuổi và sự nghiệp của Alecxandros đại đế. Chỉ tiếc rằng đế chế rộng bao la của Ông không được xây dựng trên một nền tảng văn hoá và kinh tế đồng nhất nên sự tan rã là điều tất yếu.

NT

  • Xin chờ trong giây lát...