Ký ức những 'Em bé Hà Nội' mùa đông 1972

Cập nhật: 08:33 | 26/12/2017
Hình ảnh “Em bé Hà Nội” trong bộ phim của đạo diễn Hải Ninh, đại diện cho một thế hệ trải qua những ngày đau thương nhất của thủ đô.

- Em ở phố nào?

- Dạ, ngõ chợ Khâm Thiên.

- Ở Khâm Thiên à? Lên đi cháu.

Dòng người xếp hàng chờ đong gạo không ai bảo ai, đẩy cô bé lên phía trước. Cô bé đội mũ rơm, đầu chít một vành khăn tang trắng. Đó là Ngọc Hà. Em bé Ngọc Hà 12 tuổi, nhà ở ngõ chợ Khâm Thiên, đang sống an vui bên bố mẹ và em gái Thùy Dương. Em đến trường, đi học đàn, đi chơi Hồ Gươm… Thế rồi bom trút xuống. Ngọc Hà mất mẹ, lạc em.

Ngọc Hà đến trước mậu dịch viên - người cũng đang đeo khăn tang, lật từng trang sổ gạo cháy nham nhở.

- Nhà cháu đong mấy người? Đong hết hả cháu?

- Cô đong cho nhà cháu bao nhiêu cũng được… nhưng ít thôi, Ngọc Hà cắn môi.

Cô mậu dịch tiếp tục lật từng trang, rồi cầm bút.

- Cô. Cô đừng xóa tên mẹ cháu, em cháu. Cô đừng xóa, Ngọc Hà giật mình, nức nở cầu xin.

Đó là trích đoạn trong phim Em bé Hà Nội do NSND Lan Hương thủ vai chính. "Nhà ở Khâm Thiên" - đạo diễn Hải Ninh đã dùng hình ảnh đầy tính biểu tượng ấy cho nỗi đau mà Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc phải gánh chịu 12 ngày đêm trong trận không kích cuối cùng của quân đội Mỹ năm 1972.

Bối cảnh của những thước phim ấy, là phố Khâm Thiên sau đêm ngày 26/12/1972, khi B52 Mỹ vừa trút xuống mái nhà của khu dân cư này, cướp đi 283 sinh mạng.

Còn Ngọc Hà, là đại diện của thế hệ những “em bé Hà Nội” mà tuổi thơ hồn nhiên bị pha lẫn bởi những tiếng còi báo động, những ngày sơ tán và những vành khăn tang. Khác với người lớn, những cô cậu thiếu niên Hà Nội ngày ấy mang ký ức rất riêng, một ký ức có cả nỗi bi thương và niềm trong sáng.

ky uc nhung em be ha noi mua dong 1972

Trận bom trút xuống, một dải sau lưng phố Khâm Thiên đến Ô Chợ Dừa thành bình địa. Nhiều đứa trẻ kịp theo gia đình sơ tán về các vùng quê, nhưng nhiều đứa trẻ đã không kịp đi trong đêm đông ấy.

Anh Lễ ở ngõ chợ Khâm Thiên mới lấy vợ chiều 25/12. Đêm 26 bom rơi trúng ngay nóc hầm có cô dâu mới đang trú ẩn.

Nhà ông Cầu, ngõ Sân Quần có hai người chết. Lúc bom rơi, ông Cầu đang trực chiến ở Hàng Bồ. Cái hầm tập thể 40 người trú ẩn tan tác dưới bom, trở thành cái hố to nhất trong ngót chục hố ở ngõ này.

Vợ ông Cầu còn nửa thân người bị bắn lên miệng hố. Thằng bé Hùng con trai ông 11 tuổi chỉ còn cái chân thâm tím lấm đầy bùn đất. Ông nhận ra con từ vết sẹo bỏng. Ông Cầu chỉ khóc, rồi nhặt nhạnh phần thi thể của hai mẹ con cho vào chung một quan tài, chôn dưới Văn Điển.

ky uc nhung em be ha noi mua dong 1972

Nhà chị Đức trong ngõ Hồ Dài mất 5 người. Nhà ấy, 7 đứa trẻ thành mồ côi, chưa đứa nào đến 8 tuổi.

Nhà cụ Thành buôn trầu cau, 8 người bốn thế hệ chết cùng lúc. Một dãy quan tài nằm trước cái nền nhà bị hơi bom thổi trống huơ trống hoắc.

Nhà số 45, chị Thơm đang mang bầu 8 tháng, sắp sinh.

Nhà số 2, ngõ Hồ Cây Sữa, bé Kiên 4 tháng tuổi. Sau trận bom, người ta tìm thấy chiếc mũ và tờ giấy khai sinh nham nhở…

Cả Khâm Thiên tan tành, ly tán chỉ sau vài phút trong một đêm cuối năm.

ky uc nhung em be ha noi mua dong 1972

Cô bé Lan Hương đã diễn "Em bé Hà Nội" bằng chính những trải nghiệm của một đứa trẻ vừa trải qua bom đạn mùa đông năm 1972.

"Chỉ cần đạo diễn bảo nhớ lại lúc Hà Nội bị ném bom thì sự giận dữ, sợ hãi lại sống dậy. Mấy hố bom trong phim đều là hố thật, ở Khâm Thiên", NSND Lan Hương hồi tưởng về năm 9 tuổi.

Lan Hương, cũng như nhiều em bé Hà Nội đã lớn lên cùng tiếng còi báo động, tiếng loa phóng thanh, tiếng máy bay gầm rú, pháo phòng không bắn đỏ rực trời. Trẻ con đi học với mũ rơm, túi chữ thập đựng bông, băng, thuốc đỏ. Và bài học đầu tiên là chui xuống hầm trú ẩn khi nghe còi báo động.

ky uc nhung em be ha noi mua dong 1972

Đường phố Hà Nội, mùa Đông năm 1972.

Sân trường cấp 1 Chu Văn An ngày ấy chi chít hầm cá nhân như lỗ ve. Những chiếc hầm tăng xê hình trụ như ống cống, đúc từ xi măng, vôi, cát, xỉ than, có nắp dày che lại như chiếc vung nồi.

"Nhiều hầm nước lấp xấp, có cả ếch, nhái. Lũ con gái sợ chết khiếp. Nhưng khi bom đạn thì chỉ cần tìm thấy hầm, nhảy xuống đã là may mắn. Mặc kệ có ếch, có nước hay không", Lan Hương kể về kỷ niệm xuống hầm.

Những lần xuống hầm diễn ra đều đặn. Từ nóc Nhà hát lớn, tiếng còi ú u dồn dập một tràng dài. Dàn còi từ thời Pháp, những năm tạm hòa bình điểm giờ vào ca, nghỉ trưa, tan ca làm việc cho công nhân, viên chức thành phố. Khi Mỹ bắn phá miền Bắc, còi tầm chuyển thành còi báo động phòng không. Ba hồi là báo động, một hồi là báo yên.

ky uc nhung em be ha noi mua dong 1972

Theo sau tiếng còi là tiếng loa phóng thanh Đồng bào chú ý. Đồng bào chú ý. Máy bay địch cách Hà Nội 70 km. Máy bay địch cách Hà Nội 50 km... Người lớn, trẻ nhỏ đang đi bộ, đi xe đạp tìm cái hầm gần nhất rồi nhảy vào. Thi thoảng có nắp hé mở, một cái đầu người nhô lên. Còi báo an, đường phố lại đông vui như trước.

Sau máy bay vào như cơm bữa, người Hà Nội quen, có người chỉ ngồi chớm bên mép, chân vắt vẻo dưới hầm.

ky uc nhung em be ha noi mua dong 1972

Theo vnexpress