Cục diện Syria: Nga vẫn chiếm thế thượng phong

Cập nhật: 10:16 | 16/04/2018
Dù tốn khoảng 240 triệu USD cho đợt không kích chớp nhoáng 14/4 nhưng Mỹ không thay đổi được cục diện tại Syria: Nga vẫn chiếm thế thượng phong, giới phân tích nhận định.  

Rạng sáng 14/4, Mỹ và đồng minh Anh, Pháp đã đồng loạt tiến hành không kích vào 3 địa điểm ở Syria được cho là có liên quan đến hoạt động vũ khí hóa học bằng 105 tên lửa gồm tên lửa hành trình Tomahawk và tên lửa không đối đất. Theo giới chuyên gia quân sự, đợt không kích chớp nhoáng đã tiêu tốn của Mỹ và các đồng minh ít nhất 240 triệu USD

Sau cuộc không kích, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cuộc tấn công đã “thành công hoàn hảo” và “không thể tuyệt vời hơn”. Lầu Năm Góc cũng tuyên bố đánh trúng tất cả các mục tiêu đã được Mỹ và đồng minh tính toán thận trọng.

Giới quan sát nhìn nhận, cuộc tấn công của Mỹ và đồng minh chỉ như một yếu tố gây xáo trộn tình hình Syria, song chỉ ở mức hạn chế và không thay đổi được cục diện Syria trong thế giằng co giữa các nước lớn. Hiện Nga vẫn được đánh giá là chiếm thế thượng phong dù Tổng thống Putin đã lên tiếng chỉ trích cuộc tấn công của Mỹ và đồng minh nhưng không đưa ra kế hoạch đáp trả cụ thể nào.

cuc dien syria nga van chiem the thuong phong
Trung tâm nghiên cứu khoa học Barzeh ở gần thủ đô Damascus của Syria bị san phẳng trong cuộc không kích hôm 14/4

Mỹ trả giá đắt

Ngoài tốn kém tiền thuế của dân Mỹ chi phí cho đợt không kích, Washington còn mất nhiều hơn thế.

Tờ The Washington Post ngày 14/4 bình luận, cuộc tấn công rạng sáng 14/4 cho thấy Mỹ vẫn không có chiến lược rõ ràng cho vấn đề Syria. Hiện Mỹ lại rơi vào tình thế đáng lo ngại như sau cuộc tấn công Syria tháng 4/2017.

The Washington Post cho rằng, cuộc tấn công Syria chỉ là sự hăng hái thái quá của Tổng thống Trump, chứ không đạt được mục đích là giảm bớt sự ảnh hưởng của đối thủ Nga tại khu vực Trung Đông.

Cho dù giọng điệu của các quan chức trong các cuộc họp nội bộ về an ninh quốc gia rất lạc quan, song phía sau thì luôn là sự lo lắng về phản ứng từ Moscow với hành động của Mỹ-Anh-Pháp trừng phạt đồng minh Syria của Nga.

"Việc thiếu một chiến lược rõ ràng về Syria khiến vấn đề trở nên rất phức tạp. Nó khiến cho hành động của Trump không thể hướng tới hoà bình, cho dù ông tuyên bố sẽ rút quân khỏi Syria, nghĩa là Mỹ có thể bị sa lầy", The Washington Post bình luận.

Theo hãng tin Mỹ, vì thiếu chiến lược nên Tổng thống Trump đã mất kiên nhẫn, hành động vội vã, do vậy cuộc tấn công Syria không đạt kết quả, mà theo giới chức quân đội Mỹ, họ không tin Syria bị thiệt hại đáng kể sau đòn tấn công của Mỹ-Anh-Pháp.

Cái giá đắt nhất mà Washington phải trả chính là làm mất vị thế của phe đối lập Syria vốn được Mỹ bảo trợ, mà việc quân đội Syria khải hoàn ca tại Douma-Đông Ghouta là một sự chứng minh mưu đồ Mỹ đã phá sản trước chiến lược tất tay của Moscow.

Hơn thế nữa, cuộc tấn công này còn bộc lộ thêm mâu thuẫn trong nội bộ chính quyền Mỹ, cụ thể là mâu thuẫn giữa giới quân sự và ngoại giao.

Giới lãnh đạo quân đội Mỹ đã hoài nghi về một cuộc tấn công bằng vũ khí hoá học của quân đội Syria khi bằng chứng xác thực của nó vẫn chưa được tìm ra, do vậy tấn công Syria thì sẽ lặp lại sai lầm của cuộc tấn công Iraq năm 2003.

"Bộ trưởng Quốc phòng Mattis trong nhiều ngày chống lại sự mặc định chính quyền Assad là thủ phạm vụ tấn công ở Douma. Ông cho rằng chưa có đủ bằng chứng thì chưa thể quy trách nhiệm cho chính phủ Syria", The Washington Post tường thuật.

Vì vậy, dù Tổng thống Trump thiếu kiên nhẫn và muốn quân đội hành động ngay, song các lãnh đạo quân đội như Bộ trưởng Quốc phòng Mattis và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu Liên quân Joseph F. Dunford đã chỉ đạo một tiến trình thận trọng hơn.

Trong khi giới quân sự đang đau đầu thuyết phục ông Trump về một quyết định hành động thận trọng thì giới ngoại giao lại liên tục làm cho vấn đề nóng lên, mà được nhìn nhận chẳng khác nào buộc quân đội phải đưa tay vào cò súng. Đi đầu là những tuyên bố liên tục và cứng rắn của Đại sứ Mỹ tại LHQ Nikki Haley.

Nga vẫn chiếm thế thượng phong trên bàn cờ Syria

Nga đã được phương Tây thông báo về vụ tấn công, thậm chí Nga cũng thông báo với Syria để nước này chuẩn bị đối phó. Tổ chức Giám sát nhân quyền Syria, có trụ sở tại Anh, còn cho biết các mục tiêu tấn công đã được sơ tán trước khi các tên lửa được phóng đi. Điều đó lý giải tại sao hơn 100 quả tên lửa đã được phóng đi song thiệt hại không lớn. Các tên lửa hành trình của Mỹ, Anh và Pháp đều tránh đi ngang khu vực có lưới phòng không của Nga ở Syria. Giới quan sát cho rằng cuộc tấn công được thiết kế để không ảnh hưởng tới các "nhân tố không phải Syria ở Syria". Điều đó chứng tỏ Mỹ rất ngại đụng chạm tới Nga sẽ dẫn tới một cuộc đối đầu trực tiếp.

Nga đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ hành động quân sự của Mỹ, Anh và Pháp, đồng thời đề xuất dự thảo tại HĐBA LHQ , song không có hành động “đáp trả” về quân sự, được nhìn nhận như một tính toán khôn ngoan. Trên thực tế, theo thỏa thuận với Damascus, các hệ thống phòng của Nga tại Syria có nhiệm vụ bảo vệ căn cứ không quân Khmemim và căn cứ hải quân Tartus. Việc không một cơ sở nào của Nga tại Syria bị tổn hại khiến Moskva không có lý do để đáp trả.

Hơn nữa, mục đích của việc Nga triển khai hệ thống phòng không S-400 tại Syria là để bảo vệ các cơ sở của Nga tại đây, chứ không phải bảo vệ tất cả các cơ sở của đồng minh Syria. Đó là lý do tại sao Nga không kích hoạt S-400 khi Mỹ phóng Tomahawk. Trong trường hợp này, việc Nga chọn cách đầu trực diện về quân sự với Mỹ trên lãnh thổ một nước thứ 3 như Syria, sẽ là lựa chọn quá mạo hiểm, bởi đằng sau Mỹ còn có Anh, Pháp và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Phản ứng thận trọng của Tổng thống mới đắc cử nhiệm kỳ 4 không làm ảnh hưởng đến thành tựu mà ông đạt được ở Syria cũng như không làm xói mòn ảnh hưởng, uy tín và quyền lực của ông ở trong nước.

Điện Kremlin đã cảnh báo Washington rằng họ sẽ đáp trả lại bất kỳ cuộc tấn công nào làm gây nguy hiểm đến các binh sĩ Nga ở Syria. Phương Tây tôn trọng “lằn ranh đỏ” đó bằng cách báo trước về cuộc tấn công như họ đã làm cách đây một năm khi tấn công một căn cứ không quân của Syria. Khi đó, Nga đã để yên cho Mỹ dội tên lửa vào Syria nhưng lần này Nga đã đe dọa trả đũa.

Một cuộc đối đầu như vậy có thể sẽ vượt ra khỏi tầm kiểm soát – một kịch bản cực kỳ nguy hiểm mà người ta so sánh nói giống như cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962 khi thế giới suýt rơi vào một cuộc xung đột hạt nhân kinh hoàng.

Phản ứng thận trọng của nhà lãnh đạo Nga khiến hầu hết người dân Nga cảm thấy như trút được gánh nặng bởi lo ngại viễn cảnh chiến tranh. Trong những ngày gần đây, báo chí Nga đã đưa rất nhiều thông tin xung quanh vấn đề đối phó trong tình huống chiến tranh hạt nhân bùng nổ.

Nếu xét tới cục diện các bên hiện nay, Moscow đã khẳng định được vai trò và tầm ảnh hưởng tại Trung Đông khi hỗ trợ quân đội Syria đập tan lực lượng khủng bố “Nhà nước Hồi giáo” (IS) tự xưng, bảo vệ chính quyền của Tổng thống Adsad và trở thành “bên dẫn dắt” cho các cuộc đàm phán hướng tới một giải pháp chính trị tại Syria. Thông qua việc “thu hút” được cả Iran và Thổ Nhĩ Kỳ , vốn là các bên có nhiều mâu thuẫn về lợi ích trong vấn đề Syria, tham gia thúc đẩy tiến trình này, vị thế của Nga tại Syria hầu như được đảm bảo.

Về mặt quân sự, mặc dù Tổng thống Nga Putin từ cuối năm ngoái đã ra lệnh rút bớt lực lượng Nga được triển khai tới Syria từ tháng 9/2015 theo đề nghị của Damascus để hỗ trợ quân đội Syria chống khủng bố, song Moscow vẫn bảo toàn được căn cứ không quân Khmeimim ở Latakia và đặc biệt là sự hiện diện lâu dài với thỏa thuận 49 năm tại căn cứ hải quân tại cảng Tartus, phía Tây của Syria

Tartus là căn cứ hải quân duy nhất của Nga bên bờ Địa Trung Hải. Quân cảng này giúp Nga hiện diện quân sự tại một trong các tuyến hàng hải bận rộn nhất thế giới, nối Đại Tây Dương với Ấn Độ Dương, đối trọng với một loạt căn cứ quân sự của Mỹ và NATO tại Cyprus, Italy và Hy Lạp. Cùng với căn cứ không quân Khmeimim, đây là hai căn cứ quân sự duy nhất của Nga bên ngoài lãnh thổ các nước thuộc khối Đông Âu và Liên Xô cũ.

Michael Knights, chuyên gia nghiên cứu từ Viện chính sách Cận Đông tại Washington, cho rằng "Nga đang trên đà chiến thắng và đã đạt được nhiều mục tiêu chiến lược", nếu so với những thế lực khác đã bỏ nhiều tâm huyết vào Syria như Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia hay Mỹ.

"Cái Moscow hướng tới là một nguyên trạng với Tổng thống Assad vẫn tại vị, hai căn cứ bên bờ Địa Trung Hải đảm bảo hiện diện quân sự của Nga, và liên minh với Iran - Thổ Nhĩ Kỳ giúp tăng vị thế chính trị của Nga tại khu vực", ông Knights nhận định.

Chuyên gia Columb Strack từ Viện nghiên cứu chính sách IHS Markit, London đánh giá Syria có vai trò then chốt về địa chính trị và quân sự với Nga. Đảng Baath cầm quyền tại Syria đã là đồng minh của Liên Xô, và sau này là Nga, từ năm 1956. Sau hàng thập niên, khi các nước Arab trong khu vực dần rơi vào quỹ đạo ảnh hưởng của Washington, Syria trở thành đồng minh duy nhất của Moscow tại Trung Đông, giúp Nga không bị "hất cẳng" và mất hết ảnh hưởng ở khu vực.

"Nga không chấp nhận phương Tây dùng sức mạnh để chấm dứt triều đại của Assad. Những tính toán sai lầm của phương Tây có nguy cơ đẩy xung đột tại Syria vượt quá lằn ranh giới hạn", ông Strack nhận định.

Bởi thế, cán cân quyền lực giữa các bên vẫn không thay đổi sau hơn 100 quả tên lửa, Mỹ khó có thể mở thêm các cuộc tấn công quy mô gây thiệt hại cho Nga tại Syria, còn Moscow sẽ né tránh các động thái quyết liệt làm bùng phát một cuộc đụng độ quân sự trực diện mất kiểm soát. Syria vẫn tiếp tục giữ nguyên trạng với sự kiểm soát 55% phần lãnh thổ thuộc về chính quyền Assad, cuộc nội chiến dai dẳng ở quốc gia này chưa có dấu hiệu đi đến hồi kết./.

Nam Khánh